• Siyoh yong‘og‘i (yoki gall) — bu o‘simlik barglari, kurtaklari yoki shoxlarida, ko‘pincha eman daraxtida hosil bo‘ladigan patologik o‘sma hisoblanadi.

Siyoh yong‘og‘i (gall) — batafsil tavsif (5000+ belgi). Siyoh yong‘og‘i (yoki gall) — bu o‘simliklarda, ayniqsa eman daraxtlarida hosil bo‘ladigan noodatiy tabiiy hosila bo‘lib, u tashqi tomondan kichik yong‘oq yoki dumaloq o‘sma ko‘rinishiga ega. U o‘simlik barglari, kurtaklari, shoxlari yoki ba’zan ildiz qismida paydo bo‘lishi mumkin. Ushbu hosila o‘simlikning o‘zi tomonidan emas, balki maxsus hasharotlar — gall hosil qiluvchi ari (Cynipidae oilasiga mansub) lichinkalari ta’siri natijasida shakllanadi. Jarayon juda qiziqarli va murakkab: urg‘ochi hasharot o‘simlik to‘qimasiga tuxum qo‘yadi. Shundan so‘ng o‘simlik o‘zini himoya qilish maqsadida tuxum atrofida maxsus to‘qima hosil qila boshlaydi. Natijada dumaloq, qattiq va zich tuzilishga ega bo‘lgan gall paydo bo‘ladi. Bu o‘sma ichida lichinka rivojlanadi va o‘sib yetiladi. Vaqt o‘tishi bilan lichinka gallni tark etadi, ammo uning qobig‘i saqlanib qoladi va aynan shu qismi insonlar tomonidan yig‘ib olinadi. Siyoh yong‘og‘i qadim zamonlardan beri juda qadrlangan tabiiy mahsulot hisoblanadi. Uning eng muhim xususiyati — tarkibida yuqori miqdorda tanin (dubil moddalar) mavjudligidir. Taninlar kuchli bog‘lovchi, qurituvchi va antiseptik xususiyatlarga ega bo‘lib, aynan shu sababli siyoh yong‘og‘i turli sohalarda keng qo‘llanilgan. Tarixan bu mahsulot yozuv siyohi tayyorlashda asosiy xomashyo bo‘lgan. O‘rta asrlarda mashhur “temir-gall siyohi” aynan siyoh yong‘og‘i asosida tayyorlangan va ko‘plab tarixiy qo‘lyozmalar, hujjatlar hamda kitoblar shu siyoh bilan yozilgan. Bu siyoh o‘zining mustahkamligi va uzoq saqlanish xususiyati bilan ajralib turgan. Bundan tashqari, siyoh yong‘og‘i xalq tabobatida ham keng qo‘llanadi. U quyidagi foydali xususiyatlarga ega: kuchli antiseptik ta’sir ko‘rsatadi yallig‘lanishni kamaytiradi terini tortuvchi xususiyatga ega qon ketishini kamaytirishga yordam beradi og‘iz bo‘shlig‘i muammolarida foydali Ko‘pincha undan damlama yoki qaynatma tayyorlanib, tashqi qo‘llash uchun ishlatiladi. Masalan, teri parvarishida, yaralar, yallig‘lanishlar yoki tirnash xususiyati bo‘lgan joylarga qo‘llanadi. Soch parvarishida ham foydali bo‘lib, soch ildizlarini mustahkamlash va bosh terisini sog‘lomlashtirishga yordam beradi. Kosmetologiyada siyoh yong‘og‘i tabiiy ingredient sifatida qadrlanadi. U terini tozalash, toraytirish va yog‘li teri muammolarini kamaytirishda qo‘llanadi. Shuningdek, ayrim hollarda tabiiy bo‘yoq sifatida ham ishlatiladi. Mahsulotning tashqi ko‘rinishi odatda dumaloq yoki notekis shaklda bo‘lib, rangi och jigarrangdan to‘q jigarranggacha bo‘ladi. Tuzilishi qattiq va zich, ichki qismi esa biroz g‘ovak bo‘lishi mumkin. Quritilgan holatda uzoq muddat saqlanish xususiyatiga ega.
Afzalliklari:
Saqlash sharoiti:
Quruq, salqin joyda, namlikdan himoyalangan holda saqlash tavsiya etiladi. To‘g‘ri saqlanganda mahsulot uzoq yillar davomida o‘z xususiyatlarini yo‘qotmaydi. Siyoh yong‘og‘i — bu oddiy o‘simlik hosilasi emas, balki tabiatning noyob mahsuli bo‘lib, u o‘zida tarix, foyda va ko‘p qirrali qo‘llanilish imkoniyatlarini mujassam etgan. U ham an’anaviy, ham zamonaviy sohalarda o‘z o‘rniga ega bo‘lgan qimmatli tabiiy resurs hisoblanadi.


