Qalbning Da'vosi.

Til insonga berilgan Alloh taoloning neʼmatlaridan biridir. Til aslida kichik narsa bo‘lsa ham, uning iboda- Ti va isyoni kattadir. Tilning xarakat maydoni esa ju- da keng. Unga to‘sqinlik qiladigan xech narsa yo‘q.Buyuk olim Imom Abu Homid G‘azzoliy rohimahulloh- ning "Afatul lisan" nomli risolalarini o‘zbek tiliga tarjima qilib, uni "Til ofatlari va undan saklanish yo‘llari" deb nomladik. Ushbu qimmatli manba Siz aziz- larga manfaatli bo‘ladi, degan umiddamiz, inshaallox.

КИРИШ

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Инсонни энг гўзал шаклда яратиб унинг жисмига тана аъзоларини мукаммал жойлаштирган, инсонга имон нурини баҳшида қилган, имон билан инсонни зийнатлантирган, инсонга гапириш неъматини бериб уни бошқа мавжудотлардан айириб шарафлантирган, қалбини илм нури ила суғорган, камолга эришгач устига раҳмат пардасини тортган, қалби ва ақли эришган маънога тилни таржимон қилган, инсоннинг тилини ҳамд айттирган, инсонга тил неъматини эҳсон қилган Аллоҳга ҳамду санолар бўлсин!

Мен Аллоҳда ўзга илоҳ йўқлигига, Аллоҳнинг бир ва унинг шериги асло йўқлигига, Муҳаммад (сав) Унинг Расули ва қули эканлигига гувоҳлик бераман. Аллоҳ ўз Расулини (сав) инсонларнинг энг хайрлиси ва азизи қилди. Унга Китоб берди ва уни таблиғ қилиш вазифасини топширди. У зотни фазилатли қилиб яратди. Аллоҳ Таоло Муҳаммад (сав)нинг, у зотнинг оилаи саодати ва асҳобининг ва аввал ўтган барча пайғамбарларнинг устига Аллоҳнинг бирлигини айтадиган сўнгги одам қолгунича раҳматини ёғдирсин.

Тил Аллоҳнинг энг буюк неъматларидан биридир ва у фавқулотда санъат асаридир. Тил аслида кичик нарса бўлса ҳам унинг ибодати ва исёни жуда каттадир. Зеро куфр ва имон ҳам тилнинг шаҳодати ила юзага чиқади. Куфр ва имон тоат ва исённинг ғоя ва мақсадидир. Бундан ташқари, мавжуд, мавдуд, яратган, яратилган, хаёл қилинган, маълум бўлган, тахмин қилинган нимаики бўлса тил барчасини ўзида мужассам қилади, уларнинг бор ёки йўқликларини эълон қилади. Илмга оид барча нарсани тил ошкор қилади. Илм эса ҳақ ва ботилнинг барча жабҳасида ўзининг борлиги билдиради. Тилдан бошқа аъзоларнинг ҳеч бирида тилдаги хусусиятлар мавжуд эмас. Зеро кўз ранг ва суратлардан, қулоқ эса овозлардан, тил эса жисмлардан ўзга ҳолатларда ўзининг борлигини сездиролмайди. Тананинг бошқа аъзолари ҳам ҳудди шундай ҳисобланади. Тилнинг ҳаракат майдони эса жуда кенгдир. Унга тўсқинлик қиладиган ҳеч нарса йўқ. Унинг ҳаракат доирасининг охири ҳам, чегараси ҳам йўқ. Яхшилик ҳам ёмонлик ҳам унинг мавзуси бўлиши мумкин. Шу боис, тилини эплолмаган кишини шайтон ўз оқимига солади. Уни жар ёқасига олиб келиб ҳалокатга етаклайди. Уни абадий фалокатга киришга мажбур қилади. Зеро инсонларнинг кўпчилиги тиллари ортидан содир қилган гуноҳлари учун жаҳаннамга ташланади. Тилнинг ёмонликларидан динида мустаҳкам турган кишигина халос бўлади. Тилини дунё ва охиратда ўзига фойда келтирадиган нарсалар учун ишлатадиган, тилини охират азобидан қўрқиб турли ёмонликлардан асраган киши тилнинг ёмонликларидан қутулади.

• Мундарижа
• Муқаддима 3
• Дунёнинг ёмонликлари 5
• Дунёнинг ҳақиқати 20
• Мол-дунё йиғиш ҳирси 32
• Мол-дунёни яхши кўришнинг 
• ёмонлиги 35
• Мол-дунёнинг ижобий жиҳатлари 40
• Мол-дунёнинг фойда ва зарарлари 47
• Мол-дунёнинг диний зарарлари 53
• Қаноатли бўлишнинг фойдалари 57
• Ҳирснинг давоси 62
• Жўмардликнинг фазилатлари 68
• Хасисликнинг ёмонлиги 75
• Садақа беришнинг фазилати 80
• Сахийлик ва хасисликнинг чегараси 86
• Хасисликнинг давоси 90
• Мол-дунёнинг сарф қилиниши 98
• Мақом ва мавқе хасталиги ва 
• унинг давоси 109
• Мақом ва мавқенинг ҳақиқати 113
• Мақом ва мартабага интилишнинг 
• ижобий тарафлари 120
• Мақом севгисининг давоси 122
• Мақтовни севиш ва пастга урилишдан 
• ор қилишнинг давоси 125
• Мақтов ва ҳақоратда инсонларнинг 
• даражалари 130
• Тоат ва ибодатда риёдан сақланиш 133
• Риё билан қилинган ишлар 144
• Риёнинг даражалари 149
• Чумолининг изидан ҳам 
• махфий риё 152
• Ибодатдан хурсанд бўлиш мумкин 
• бўлган ҳолатлар 155
• Амал риё билан ботил бўлади 157
• Қалбни риё касаллигидан ҳимоя қилиш 160
• Риё васвасасини йўқ қилиш 166
• Ибодатни ошкор қилишга рухсат бор 169
• Гуноҳни яширишга рухсат бор 173
• Риё сабаб ибодат тарк 
• этиладиган ҳолатлар 176
• Ибодатдаги завқ риё эмас 186
• Ибодатда ихлосли бўлиш керак 189
• Кибр ва манманликнинг шифоси 192
• Тавозенинг фазилати 197
• Кибрнинг ҳақиқати ва офатлари 203
• Кибрнинг даражалари 206
• Кибрнинг сабаблари ва зарарлари 212
• Кибр хасталигининг давоси 227
• Ўзига бино қўйишнинг зарарлари 247
• Ўзига бино қўйишнинг давоси 250
• Аллоҳга ишонган киши ўзига
• бино қўймайди 252
• Қудрат, гўзаллик ва насабга 
• кўра мақтаниш аҳмоқликдир 256
• Ғафлат, залолат ва ғурурнинг давоси 260
• Ғафлат ва жаҳолатнинг шифоси 263
• Залолат ва унинг давоси 270
• Ғурур ва унинг давоси 280
• 
  

Til ofatlari va undan saqlanish yo'llari.

ЎН ИККИНЧИ ОФАТ (ХАСТАЛИК)

СИРНИ ОШКОР ҚИЛИШ

Сирни ошкор қилиш таниш ва дўстларнинг ҳаққига кўрсатилган эътиборсизлик ва уларга етиши мумкин бўлган азият туфайли динда таъқиқланган. Зеро Пайғамбар (сав) шундай деганлар: “Киши суҳбатлашаётганда атрофга бир назар солса, унинг сўзлари суҳбатдоши учун омонат эканлигига ишора қилади.”[1]

Расулуллоҳ (сав) яна бир ҳадиси шарифда бу ҳақда қатъий ҳукм қилганлар: “Орангиздаги суҳбат омонатдир.”[2]

Хасан Басрий шундай дейди: “Биродарингни сирини айтишинг хоинликдир.” Ривоят қилинишича, Муовия укаси Утбанинг ўғли Валидга бир сир айтади. Валид отасига: “Эй ота, мўминлар амири менга бир сир айтди. Мен мўминлар амирининг сиздан ҳеч қачон ҳеч нарсани яширмаганини биламан. Бу сирни сизга айтсам бўладими? Отаси эса унга: “У сирни менга айтма. Чунки сирни қанча сақласанг у сенинг қўлингда бўлади. Сирни айтишинг сенинг зарарингга бўлиши мумкин.” Валид: “Отажон бу ҳолат ота ва бола ўртасида ҳам бўлиши мумкинми? Отаси: “Йўқ ўғлим, бундай нарса ота ва ўғил орасига киролмайди. Лекин мен сенинг тилинг сирларни айтадиган бебош бўлишини истамайман.”

Валид айтади: Амаким Муовиянинг олдига келдим ва бу ҳақида унга айтдим. Буни эшитган Муовия шундай деди: “Эй Валид, отанг сени хатога қуллик қилишдан озод қилибди. Сирни ошкор қилиш хоинликдир.”

Агар сирни ошкор қилиш орқали бошқа киши зарарга учраса бу иш ҳаромдир. Агар зарар кўрмаса ҳам бу иш пасткашлик ҳисобланади.

[1] Термизий, 1959

[2] Ибн Абид, Дунё, 403

• Муқаддима 3
• Ҳадислар ва Исломдаги буюк шахсларнинг
• наздида тилнинг офатлари ва сукутнинг
• фазилатлари. Ҳадислар 6
• Саҳоба ва тобеъинларнинг 
• cўзлари 14
• Биринчи офат. Беҳуда сўзлар 
• айтиш 19
• Иккинчи офат. Керагидан ортиқ 
• сўзлаш 28
• Учинчи офат. Залолатга тушиш 34
• Тўртинчи офат. Бошқаларнинг сўзига эътироз билдириш ва тортишиш 38
• Бешинчи офат. Хусумат 48
• Олтинчи офат. Ўзини кўрсатиш учун 
• ясама гапириш 55
• Еттинчи офат. Фаҳш сўзлаш ва тилни 
• булғамоқ 59
• Саккизинчи офат. Лаънатламоқ 67
• Тўққизинчи офат. Тағанний ва 
• шеър 80
• Ўнинчи офат. Ортиқча ҳазил ва 
• мазах 84
• Ўн биринчи офат. Калака қилиш ва 
• киноя 97
• Ўн иккинчи офат. Сирни ошкор 
• қилиш 101
• Ўн учинчи офат. Ёлғон ваъда бериш 103
• Ўн тўртинчи офат. Ёлғон қасам ва 
• ёлғон сўз 109
• Ёлғон гапиришга рухсат берилган 
• ҳолатлар 120
• Таъриз-билвосита (ёпиқ йўл билан) 
• ёлғондан қочиш 130
• Ўн бешинчи офат. Ғийбат 139
• Ғийбатнинг таърифи ва маъноси 148
• Тилни ғийбатдан сақлаш чораси 153
• Гуноҳлари туфайли кишига
• меҳр-шафқат кўрсатиш 160
• Тил орқали бўлмаган ғийбат 
• турлари 162
• Ғийбат қилишга ундовчи 
• сабаблар 169
• Дин аҳли ва юқори табақали
• инсонлардаги ғийбатнинг сабаблари 173
• Қалбдан қилинган ғийбатнинг 
• ҳаромлиги 177
• Ғийбат қилишга рухсатберилган 
• ҳолатлар 183
• Ғийбатнинг каффорати 190
• Ўн олтинчи офат. Чақимчилик 195
• Намиманинг таърифи ва рад 
• қилинишининг фойдали томонлари 201
• Ўн еттинчи офат. Икки кишининг 
• орасида иккиюзламачилик қилиш 212
• Ўн саккизинчи офат. Мадҳ қилмоқ 217
• Мақталган кишининг вазифалари 223
• Ўн тўққизинчи офат. Гапираётганда 
• хатоларни билмаслик 225
• Йигирманчи офат. Авомнинг Аллоҳнинг 
• сифатлари, калом ва ҳарфларга оид 
• борасидаги саволлари 230

Эй фарзанд

Ушбу мўъжаз рисола Абу Ҳомид Ғаз­зо­­лий роҳимаҳуллоҳнинг мазмунга бой насиҳатлари ҳамда ҳикматларини ўз ичига олади. Китобда қалбни ислоҳ қилувчи фази­латлар, кишининг ахлоқини юксал­тира­ди­ган хислатлар ҳақида сўз бо­ра­ди. Рисоладаги маънолар Қуръон ва ҳадис­га ҳамда уламоларнинг фикрларига асос­лан­ганлиги билан алоҳида аҳамиятга молик