Otamdan qolgan dalalar, Togay Murod kitoblari

"Otasi qoldirgan dalalar" - ramziy roman.

• Sahifalar: 384

• Qattiq muqova

Muallif o‘z romanida sobiq Sovet hokimiyati davrida yashagan, butun umri dalada mehnat qilgan, serquyosh yurtida yelkasida quyosh ko‘rmagan, baxt yurtida oq kosasiga ega bo‘lmagan o‘zbek xalqining xarakterini Dehqonqul timsolida badiiy talqin etadi.

O‘zbek adabiyotshunoslarining tahliliga ko‘ra, Tog‘ay Murodning birinchi romani "Otam qoldirgan dalalar" o‘zbek milliy adabiyoti tarixida muhim voqea bo‘ldi. Asar yozishga kirishar ekan, yozuvchi o‘zini, bilim va hayot haqidagi tasavvurlarini qayta tanqidiy o‘rganadi. U hanuzgacha amal qilib kelayotgan ijodiy e’tiqodlariga sodiq qolgan holda, qishloq hayoti va oddiy odamlar hayotini boshqa nuqtai nazardan tushunishga harakat qiladi.

O‘rnatilgan tuzum sharoitida oddiy mehnatkash xalq o‘zining noyob fazilatlari - halolligi, mehnatsevarligi, vijdonliligi va odob-axloqi uchun xo‘rlanadi. Asarda ijtimoiy ruh - pafos keng o‘zlashtirilgan. Roman markazida dehqon taqdiri turadi. Asar voqealari hayot, taqdir, ma’naviy olam, Vatan, kindik qoni to‘kilgan muqaddas zamin bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, o‘zbek ramzi mehnatkash inson - bosh qahramon Dehqonqul hisoblanadi.

Dehqon obrazi - o‘zbek adabiyotidagi badiiy kashfiyotdir. "Dehqonqul" sovet davri adabiyotida mamnuniyat bilan tasvirlangan mehnat qahramonlariga parodiya sifatida yaratilgan. U mutloq hokimiyatning ikkiyuzlamachi mafkurasining tirik qurboni, totalitar tuzum, Qizil Imperiya siyosati ta’sirida tarbiyalangan "mehnatkash inson", "yangi inson" timsoli. Dehqonqul Sovet hukumatiga deyarli teng. Yozuvchi qahramon taqdiri orqali "sotsialistik jamiyat tarixini tasvirlash"ni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ymaydi.

Sovet hokimiyati yillarining "muhim davrlari" ataylab chetlab o‘tilgan va fuqarolar urushi davrida o‘z ishini yaxshi bilgan bola 60-yillarda ham bola bo‘lib qoladi. Bu umuman "mantiqsiz" ko‘rinmaydi. Yozuvchini birinchi navbatda Dehqonqulni qul va soqov qilib qo‘ygan hayotiy omillar qiziqtiradi.

Asarda bosh qahramon Dehqonqul o‘zbek xalqining ramzi sifatida tasvirlangan. O‘zbek xalqi hayotining fojiali tomonlari asarda uch avlod vakillari: Jaloliddin Ketmon, uning o‘g‘li Aqrab va bola Dehqonqul obrazlari orqali yoritilgan. Dehqonchilik va paxta yetishtirish bolaligidan qullik va zulmga o‘rganib qolgan, hayotni faqat mehnat deb biladigan Dehqonchilik uchun muhim ahamiyatga ega. Uning uchun yagona baxt - dalalarining parvarishlanganligi va mo‘l hosil berishi.

Fermer ana shu tashvishlar bilan band bo‘lib, oilasi va farzandlariga e’tibor bermayapti. U markazdan kelgan mehmonlarga savdo qiladi, ammo bolalar haqida gap ketganda, qashshoqligidan mamnun bo‘ladi. Siyosatdan yiroq bo‘lsa-da, spektakl oxirida "Paxta ishi" uchun qamoqqa tashlanadi. Shuncha yil qullikda yashagan dehqangul ko'zlarini ochadi. O'shanda u hayotidagi barcha fojialarni tushunadi.

"Otasi qoldirgan dalalar"

yumshoq muqova

Saxifa-405 varoq