Doktor Jivago. Pasternak Boris Leonidovich

• Muallif: Pasternak Boris Leonidovich

• Nashriyot: AST

• Tahririyat: Neoclassic

• Turkum: Eksklyuziv: Rus klassikasi

• Muqova: Yumshoq | Qog‘oz: gazetabop 76/45

• Sahifalar: 704

• Kengligi (mm): 116 | Balandligi (mm): 180 | Vazni (kg): 0.34

• ISBN: 978-5-17-088220-5

*Ushbu premium segment nashri Rossiyadan olib kelingan, matbaa san’atining eng qat’iy standartlariga muvofiq tayyorlangan va o‘ziga xos, yuksak sifati bilan ajralib turadi.

Tavsif

«Doktor Jivago» — XX asr rus adabiyotining eng muhim asarlaridan biri deb ataladigan kitob.

Tarixiy voqealarning dahshatli girdobiga — inqilob, Fuqarolar urushiga — tushib qolgan bosh qahramonning hayotidagi fojiali voqea orqali hayotning o‘zi, uning chuqur yashirin mexanizmlari, uning sirli mohiyati, uning yuksalishlari va qulashlari ko‘rsatiladi.

Mundarija

– Doktor Jivago, roman

Tarix

«Doktor Jivago» o‘n yil davomida, 1945 yildan 1955 yilgacha yaratilgan bo‘lib, yozuvchining o‘z bahosiga ko‘ra, uning nasrnavis sifatidagi ijodining cho‘qqisi hisoblanadi. Roman bosh qahramon — Yuriy Andreyevich Jivagoning she’rlari bilan birga berilgan.

Kitob Rossiya ziyolilari hayotining keng manzarasini asr boshidan Ulug‘ Vatan urushigacha bo‘lgan dramatik davr fonida tasvirlar ekan, hayot va o‘lim siri, rus tarixi, ziyolilar va inqilob, xristianlik, yahudiylik muammolariga ham to‘xtaladi.

Romaning rus tilidagi birinchi nashri 1957 yil 23 noyabrda Milanda Giangiacomo Feltrinelli Editore nashriyotida chop etilgan, bu esa Pasternakning sovet hokimiyati tomonidan ta’qib qilinishiga sabab bo‘lgan omillardan biri edi. Ivan Tolstoyning fikricha, nashr AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi ko‘magida chiqqan.

SSSRda roman uch o‘n yil davomida samizdatda tarqalgan va faqat «qayta qurish» davrida, 1988 yilda «Noviy mir» jurnalida nashr etilgan.

Ekranlashtirishlar (moslashtirishlar)

«Doktor Jivago», 1965 AQSh/Italiya; rej. Devid Lin

«Doktor Jivago», 2002 Buyuk Britaniya/Germaniya/AQSh; rej. Jakomo Kampiotti

, 2005 Rossiya; rej. Aleksandr Proshkin

Iqtiboslar

- «Hech qachon, hech qanday holatda tushkunlikka tushmaslik kerak. Umid qilish va harakat qilish — baxtsizlik paytidagi burchimizdir.»

- «Inson yashash uchun tug‘iladi, hayotga tayyorgarlik ko‘rish uchun emas.»

- «Faqat oddiy narsa dahoning qo‘li tekkanda ertaknamo bo‘ladi.»

Muallif haqida:

Pasternak Boris Leonidovich

Shoir, nosir va tarjimon, XX asrning eng yirik shoirlaridan biri, 1890–1960 yillarda yashagan. Maktab yillarida musiqa bilan qiziqqan, ammo 18 yoshida bastakor bo‘lish orzusidan voz kechgan. Keyin Moskva universitetining tarix-filologiya fakulteti falsafa bo‘limiga o‘qishga kirgan. 1912 yilda o‘qishni davom ettirish uchun Germaniyaning Marburg shahriga borgan. Ammo aynan o‘sha yerda oxir-oqibat o‘qishni tashlab, she’riyat bilan shug‘ullangan.

Pasternak qariyb besh yuzta she’r yozgan. U Uilyam Shekspir, Iogann Volfgang Gyote va Fridrix Shillerni tarjima qilgan. Uning «Doktor Jivago» romani Sovet Ittifoqida taqiqlangan. Asar xorijda nashr etilgach, yozuvchini ta’qib qila boshlashgan va uni mamlakatdan haydab yuborish bilan tahdid qilishgan. 1958 yilda Pasternakka ushbu roman uchun Nobel mukofoti berilgan. Ammo u vatanda qolish uchun undan voz kechgan.

Nashr haqidagi o‘quvchilar taqrizlari (ochiq manbalardan olingan):

- «Menimcha, bu shunchaki roman emas, balki tarixiy kataklizmlar fonida sevgi, ehtiros va taqdir haqidagi epik doston. Yuriy Jivago taqdiri orqali muallif davr ruhini mohirona yetkazadi, inqilob odamlar hayotini qanday o‘zgartirishini ko‘rsatadi. Tabiatning lirik tasvirlari va inson qalbi haqidagi chuqur mushohadalar, mening fikrimcha, bu kitobni noyob qiladi. Pasternak shaxsiy tuyg‘ular tarix bilan chatishib ketadigan bir olam yaratadi. Bu kitob meni tartibsizlik sharoitida hayot va sevgi ma’nosi haqida o‘ylashga majbur qildi.»

- «Rostini aytsam, kitob men o‘ylaganimdan ham murakkabroq chiqdi. Juda ko‘p falsafa, mulohaza, tabiat tasvirlari bor. O‘qishga va sizni o‘ziga tortib ketishi uchun vaqt kerak. Men bu hikoya vaqt odamlarni qanday sindirishi haqida bo‘lishini kutmagandim. Meni eng ko‘p Lara hayratga soldi — u shunchalik kuchli, yaxlit, ammo shu bilan birga baxtsiz; urush yo‘q qila olmagan ichki go‘zalligi bilan yodimda qoldi. Inqilob taqdirlarni qanday yanchib tashlashi meni qo‘rqitdi. Juda chiroyli, she’riy hikoya, go‘yo qalbni ko‘mib yuborayotgan o‘sha shamol va qorni his qilasiz.»

- ««Doktor Jivago» — juda yaxlit va chuqur asar. Menimcha, bu inqilob haqidagi tarixiy roman bo‘lishidan ko‘ra, murakkab davrda o‘zini va o‘z hayotini saqlab qolishga urinayotgan inson haqidagi hikoyadir. Pasternak juda chiroyli yozadi, ba’zi joylarda hatto she’riy ham, shuning uchun uni sekin va mulohaza bilan o‘qigingiz keladi. Albatta, bu o‘ziga xos muhitni ham yaratadi. O‘ylaymanki, kitob nafaqat tarix ixlosmandlariga, balki mushohada va refleksiyaga moyil odamlarga ham mos keladi.»

- «Bu romanni haqiqatan ham inqilobiy, atrofda sodir bo‘layotgan hamma narsaga ko‘z ochadigan asar deb hisoblash mumkin. Tuganmas, ammo shinam va manzarali tarzda tasvirlangan ona yurt, safar lahzalari, shu obrazlar. Shunchalik ko‘p turli qarashlar, fikrlar borki, sodir bo‘layotgan voqealar manzarasini kuzatish qiziq, uni birlashtirib, o‘quvchi qo‘lida turli hissiyotlar va insoniy kechinmalar jilolari bilan tovlanadigan o‘ziga xos ko‘p qirrali toshga aylantirasiz.»

- «Men bu hikoya haqida o‘qishni boshlashimdan ancha oldin eshitgan edim. Fikrlar ham yaxshi, ham unchalik yaxshi emas edi. O‘qib bo‘lgach shuni ayta olamanki, hikoya ba’zi joylarda cho‘zilgan, ba’zi joylarda tasvirlar zerikarli va ezma, dialoglarda esa gap kimga tegishli ekanini tushunish qiyin, ammo baribir bu butun bir xalqning tarixini va bir insonning tarixini his qilishga aslo xalaqit bermaydi. Ular boshdan kechirishi kerak bo‘lgan barcha qiyinchiliklar va mashaqqatlar. Doktor Jivago — bu bitta aniq hayot haqidagi katta hikoya, ammo bu hayotda yana ko‘plab boshqa taqdirlarning ham aks-sadosi bor.»

- «Kitobdan oladigan taassurotingiz undan nimani kutayotganingizga bog‘liq bo‘ladi. Og‘ir zamonlar, murakkab hayotiy sharoitlar, o‘ylaydigan va shunga mos ravishda qayg‘uradigan odamlar haqidagi hikoya. Uni yotishdan oldin yengil o‘qish izlab boshlamaslik kerak, ammo agar shirali nutq, qiziqarli bayon va mulohaza uchun ko‘p ozuqa istasangiz, — o‘qing!»

- «Roman menga yoqdi. Uni o‘qish qiyin bo‘ldi demayman, garchi uslubi haqiqatan ham juda cho‘zinqi bo‘lsa ham. Asarning o‘zi qorong‘i, fojeali. Ba’zi sahnalar qalbni parcha-parcha qiladi, ayrimlarini o‘qigandan keyin tomoqqa tugun tiqiladi. Uni o‘qib, hech narsa his qilmaslikning iloji yo‘q. Bu ayrimlarni yuksaltirib, boshqalarni halok qiladigan o‘zgarishlar bilan inson kurashi, odatiy voqelik qulayotgan paytda eng qadrli narsani saqlab qolishga urinishlar haqidagi aql bovar qilmas hikoya.»

- «Pasternak inqilobiy davr haqida roman yaratgan. Syujet juda o‘ziga xos qurilgan, qahramonlar haqida navbatma-navbat hikoya qilinadi. Qahramonlar taqdiri bir-biriga chatishib ketadi, har bir uchrashuv muhim. Menga roman juda yoqadi, men doim inqilobiy davr haqida batafsilroq bilishni xohlaganman. Sizga ham o‘qishni tavsiya qilaman.»

- «Bu odamlar va mamlakat taqdiri, taqdirning murakkab chigalliklari haqidagi juda qiziqarli asar. Romanda syujet chiziqlari kesishadi va biz vaqt davomida Yura va Tonya Jivago, Marina va Lara bilan nimalar sodir bo‘lishini ko‘ramiz. Pasternak bu kitobda qanday she’rlar yozgan! Sham stol ustida yonardi... O‘qishni juda tavsiya qilaman.»

- «Har bir mayda tafsilotda to‘xtab, mulohaza bilan va izchil o‘qigingiz keladigan roman! Asar shunday yozilganki, go‘yo siz inson hayoti, uning atrofida sodir bo‘layotgan narsalar haqidagi qandaydir tadqiqotni o‘qiyotgandek bo‘lasiz. Unda romanda mutlaqo aniq aks ettirilgan tarixiy voqeliklarga bog‘liqlik bor. Afsuski, biz ularga xotirjam va befarq qaray olmaymiz, shuningdek ularning mohiyatini kamsita olmaymiz — biz ularning insonga va aksincha, insonning ularga qanday ta’sir qilishini ko‘ramiz. O‘qishni tavsiya qilaman!»

- «Ushbu kitob haqida bir nechta sharhlarni o‘qidim va Pasternakning uslubi murakkab degan fikrga mutlaqo qo‘shilmayman. Roman juda chiroyli, faqat she’riyatga xos metaforalar va so‘z bilan chizilgan manzaralar hisobiga qofiyasiz go‘zal doston sifatida qabul qilinadi. Pasternakning tili buloqdek “oqadi”, unga shunchaki ergashish kerak, shunda kitob oson o‘qiladi. Romanning asosiy g‘oyasiga kelsak, inqilobiy voqealar, menimcha, faqat bosh qahramonlarning dunyoqarashini ochib berish uchun fon xolos. «Doktor Jivago»da meni hafsalamni pir qilgan yagona narsa — bosh qahramon Yuriy Jivago bo‘ldi, ammo undan boshida hech narsa kutmasangiz, oxiriga borib hafsalangiz pir bo‘lmaydi) Umuman olganda, bu kitobni har kimga hech bo‘lmasa rus adabiy tili naqadar go‘zal bo‘lishi mumkinligini ko‘rish uchun o‘qishni tavsiya qilaman! Roman oxiridagi she’rlar esa achchiq, ammo hayotiy yakundan keyingi haqiqiy asalning o‘zi.»

- «Yaqinda «Doktor Jivago»ni o‘qib tugatdim — va hanuzgacha taassurot ostidaman. Bu kitob men uchun shunchaki roman emas, balki davr ichra haqiqiy sayohat bo‘ldi, chuqur his-tuyg‘ular va eng muhim narsalar haqidagi mushohadalarga to‘la. Dastlabki sahifalardanoq XX asr boshlarining muhiti o‘ziga tortadi: Moskva, qor, o‘tin pechlarining hidi, havodagi o‘zgarishlar gumburi. Shifokor va shoir Yuriy Jivago hikoyasi inqilob va Fuqarolar urushi fonida kechadi, ammo bu yerda asosiysi tarixiy voqealarning o‘zi emas, balki ular inson taqdirlarini qanday sindirishi va shakllantirishidir.» Meni eng ko‘p Yura va Laraning muhabbati ta’sirlantirdi: u halokatli, muqarrar va shu bilan birga hayratlanarli darajada pokiza. Ularning har bir uchrashuvi — go‘yo davr zulmati orasidagi bir chaqnash. Men qahramonlar uchun xuddi bu mening o‘z hikoyamdek qayg‘urdim: ular yaqin bo‘lgan lahzalarda yuragim hapriqib ketar, taqdir ularni ayirganda esa siqilib qolardi. Pasternak oddiylik ichida go‘zallikni ko‘rsata oladi: yog‘ayotgan qorda, chiroq nurida, ignabarg hidida. Eng og‘ir zamonlarda ham qahramonlar shu go‘zallikni payqaydilar — va u ularga yashash uchun kuch beradi. Kitob oxiridagi Yuriy Jivagoning she’rlari men uchun alohida bir kashfiyot bo‘ldi: ular go‘yo uning qalbiga kalit, ma’naviy yo‘lining yakunidir. Yuriy — ideal qahramon emas, balki zaifliklari bor tirik inson, shu bois unga hamdard bo‘lasan. U davr bilan kurashmaydi, balki o‘zi bo‘lib qolishga urinadi — ichki erkinligini saqlashga, sharoitlar bosimi ostida sinib qolmaslikka harakat qiladi. Bu juda katta hurmat uyg‘otadi. Ayniqsa ayol obrazlari yodda qoldi. Lara — shunchaki sevikli emas, balki kuchli, yaxlit shaxs: u sevishni ham biladi, kurashishni ham, mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishni ham. Yuriyning rafiqasi Antonina ham munosib va sadoqatli ayol sifatida ochiladi — uning obrazi hikoyaga chuqurlik qo‘shadi. Romandagi manzaralar shunchaki fon emas — ular yashaydi, nafas oladi, qahramonlarning holatini aks ettiradi. Qish, bahor, bo‘ron, qorning erishi — bularning barchasi hayot, o‘lim, qayta tug‘ilish metaforasiga aylanadi. Tabiat go‘yo personajlarning ichki kechinmalariga jo‘r bo‘lib, sahnalarning hissiy ta’sirini kuchaytiradi. «Doktor Jivago» men uchun kashfiyot bo‘lgan kitobga aylandi. U meni har bir lahzaning qadr-qimmati, muhabbatning qudrati va har qanday sharoitda ham inson bo‘lib qolish qobiliyati haqida o‘ylashga majbur qildi. Bu jiddiy mutolaa — ko‘ngilxushlik uchun emas, qalb uchun. Men romanni qayta-qayta o‘qishimga ishonaman: har safar u yangicha ochiladi, yangi fikrlar va tuyg‘ular hadya etadi.»

- «Bu asar qalbimda chuqur iz qoldirdi. Men kitobda tasvirlangan tarixiy voqealar va ziyoli qahramonning taqdiri haqida uzoq o‘yladim. Romandagi Doktor Jivago — men tezda yaqinlashib qolgan tirik inson. Uning nomidan yozilgan she’rlar asar kontekstida alohida ma’no kasb etadi va uzoq vaqt xotirada qoladi. Boris Pasternakning uslubi va tili o‘qish uchun yoqimli.»

Kitob haqida qisqacha:

Muallif: Pasternak Boris Leonidovich

Nashriyot: AST

Tahririyat: Neoclassic

Turkum: Eksklyuziv: Rus klassikasi

Muqova: Yumshoq | Qog‘oz: gazetabop 76/45

Sahifalar: 704

Kengligi (mm): 116 | Balandligi (mm): 180 | Vazni (kg): 0.34

ISBN: 978-5-17-088220-5