Yu Xua — Ettinchi kun, Qalb iztirobi va insoniy sog'inch haqidagi ta'sirli roman

Yu Xuaning “Ettinchi kun” romani zamonaviy xitoy adabiyotining eng ta’sirli, eng og‘riqli va eng falsafiy asarlaridan biri hisoblanadi. Asar inson hayoti, jamiyatdagi tengsizlik, mehrga chanqoqlik, ota-ona va farzand o‘rtasidagi rishtalar, muhabbat, yolg‘izlik, o‘lim va inson qadrining qadrsizlanishi kabi mavzularni nihoyatda chuqur ochib beradi. Roman o‘quvchini ilk sahifalardanoq o‘zining g‘amgin, sirli va sokin atmosferasi bilan qamrab oladi. Bu oddiy hikoya emas — bu tiriklik va o‘lim orasidagi sukunat haqida yozilgan ruhiy sayohatdir. Asar bosh qahramoni Yang Fey ismli inson vafot etganidan keyingi yetti kun davomida boshidan kechirgan voqealar orqali hikoya qilinadi. U o‘limdan keyingi dunyoda sarson bo‘lib yuradi va shu vaqt davomida hayoti davomida ko‘rgan insonlarni, jamiyatdagi fojealarni, o‘zining xotiralarini va atrofidagi odamlarning taqdirini eslaydi. Muallif o‘limni qo‘rqinchli yoki dahshatli holatda emas, balki insonning butun umr yig‘ib kelgan iztiroblari bilan yuzlashadigan sukunat sifatida tasvirlaydi. Yang Feyning bolaligi kambag‘allik, mehr yetishmasligi va qiyinchiliklar bilan o‘tgan. Uni tarbiyalagan otasi oddiy temiryo‘l ishchisi bo‘lib, bor mehrini farzandiga bag‘ishlaydi. Asarda ota mehrining naqadar buyukligi juda samimiy va yurakka yetib boradigan tarzda tasvirlangan. Otaning fidoyiligi, o‘g‘lining baxti uchun qilgan qurbonliklari o‘quvchini chuqur ta’sirlantiradi. Shu bilan birga, muallif insonlarning jamiyatdagi moddiy tengsizligi va ayrim insonlarning oddiy baxt uchun ham kurashishga majbur ekanini achchiq haqiqatlar orqali ko‘rsatadi. Roman davomida Yang Fey turli insonlarning hayoti bilan to‘qnashadi. Har bir obraz orqali muallif zamonaviy jamiyatdagi ma’naviy bo‘shliqni ochib beradi. Kimdir pul uchun insoniyligini yo‘qotgan, kimdir sevgi uchun butun umr azob chekkan, yana kimdir yolg‘izlik ichida unutilgan. Ayniqsa, kambag‘allar qabristoni va boylar qabristoni orasidagi tafovut asarda juda kuchli ramziy ma’noda berilgan. Hatto o‘limdan keyin ham insonlar teng emasligi o‘quvchini chuqur o‘yga toldiradi. Asarda muhabbat mavzusi ham alohida o‘rin tutadi. Yang Feyning his-tuyg‘ulari, sevgan insonlariga bo‘lgan sog‘inchi va armonlari nihoyatda ta’sirli tasvirlangan. Bu sevgi dabdabali yoki ertaknamo emas, balki hayotning achchiq haqiqatlari ichida omon qolishga urinayotgan inson qalbining sevgisidir. Muallif muhabbatni insonni tirik tutadigan yagona kuchlardan biri sifatida ko‘rsatadi. Yu Xua o‘ziga xos uslub bilan jamiyatdagi og‘riqli muammolarni oddiy va sokin jumlalar orqali yetkazadi. Asarda balandparvoz dramatizm yo‘q, lekin aynan shu soddalik kitobning kuchini oshiradi. Har bir voqea, har bir suhbat va har bir xotira o‘quvchi qalbida og‘ir iz qoldiradi. Roman davomida inson hayotining qanchalik mo‘rt ekanligi, vaqtning qadriga yetish zarurligi va mehrning naqadar muhimligi tobora chuqurroq his qilinadi. “Ettinchi kun” — bu faqat badiiy roman emas. Bu insoniyat haqida yozilgan og‘riqli haqiqatdir. Kitob o‘quvchini o‘z hayoti, yaqinlari, qadriyatlari va insoniyligi haqida o‘ylashga majbur qiladi. Asarni o‘qir ekansiz, ayrim sahifalarda ko‘zingizga yosh kelishi, ayrim joylarda esa uzoq sukutga cho‘mishingiz mumkin. Chunki bu roman qalbga shovqin bilan emas, sukunat bilan ta’sir qiladi. Kitobning atmosferasi sharqona falsafa, g‘amgin estetika va psixologik chuqurlik bilan uyg‘unlashgan. Muallif tabiat manzaralari, yomg‘ir, qorong‘ulik, sukunat va xotiralar orqali o‘quvchini asar ichiga tortadi. Har bir detal ma’noga ega. Qizil oy tasviri, huvillagan qabristonlar, tun sokinligi va odamlarning ichki bo‘shlig‘i roman kayfiyatini yanada kuchaytiradi. “Ettinchi kun” kitobi psixologik roman, dramatik hikoya, falsafiy adabiyot va zamonaviy xitoy prozasi ixlosmandlari uchun ajoyib tanlov hisoblanadi. Agar siz inson ruhiyati, jamiyat muammolari, chuqur his-tuyg‘ular va ta’sirli voqealarni sevib mutolaa qilsangiz, ushbu asar sizni befarq qoldirmaydi. Bu kitob tez unutiladigan asarlar qatoriga kirmaydi. U o‘qib bo‘lingach ham uzoq vaqt davomida xayolingizda yashab qoladi.