Yassiqyurt, Edvin Abbot

Edvin Abbotning «Yassiqyurt» asari insonning dunyoni qanday idrok etishi, jamiyatdagi mavqei va mavjud tartib-qoidalarga munosabati haqida o‘ylashga undaydigan falsafiy asardir. Muallif noodatiy geometrik dunyo orqali insonlar o‘rtasidagi tengsizlik, ijtimoiy tabaqalanish va fikrlash chegaralarini tasvirlaydi. Asarda voqealar ikki o‘lchamli makonda kechadi: bu yerda yashovchilar faqat uzunlik va kenglikni anglay oladi, ularning hayoti esa qat’iy qonunlar va belgilangan ijtimoiy tartib asosida tashkil etilgan.

Hikoyaning bosh qahramoni — Kvadrat. U o‘z dunyosining odatiy qoidalari asosida yashaydi va atrofidagi voqelikni shu chegaralar ichida tushunadi. Biroq kutilmagan uchrashuv uning qarashlarini tubdan o‘zgartiradi. Kvadrat ilgari tasavvur ham qilmagan boshqa o‘lcham mavjudligini bilib, o‘z dunyosi haqidagi tushunchalarini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ladi. Uning boshidan kechirganlari haqiqatni anglash, noma’lum narsalarni qabul qilish va insonning bilimlari qanchalik cheklangan bo‘lishi mumkinligi haqidagi muhim savollarni yuzaga keltiradi.

Asarda geometrik shakllar orqali jamiyatdagi ijtimoiy tuzilish ham ko‘rsatiladi. Turli shakllar o‘ziga xos mavqe va huquqlarga ega bo‘lib, insonning jamiyatdagi o‘rni uning shakli bilan belgilanadi. Ayniqsa, ayollarning mavqei, ijtimoiy tabaqalar o‘rtasidagi farqlar va mavjud tartibni shubha ostiga qo‘yishning oqibatlari muhim o‘rin tutadi. Muallif xayoliy dunyo yordamida o‘z davridagi jamiyatning ayrim qarashlarini tanqid qiladi va o‘quvchini adolat, tenglik hamda erkin fikrlash haqida mulohaza yuritishga chorlaydi.

«Yassiqyurt» oddiy fantastik hikoyadan ko‘ra kengroq ma’noga ega: u geometriya, falsafa, matematika va ijtimoiy tanqidni birlashtiradi. Kitob o‘quvchini o‘z qarashlarini tekshirishga, boshqacha fikrlaydigan insonlarni tushunishga va odatiy haqiqat deb qabul qilingan tushunchalarni qayta ko‘rib chiqishga undaydi. Falsafiy asarlar, ilmiy-fantastik g‘oyalar va jamiyat haqidagi tanqidiy fikrlarga qiziqadigan kitobxonlar uchun mazmunli mutolaa bo‘la oladi.

Janr: Falsafiy fantastika, satira, ijtimoiy tanqid.