Xameleon. Poxojdeniya literaturnix negodyayev, Pavel Stelliferovskiy

Pavel Stelliferovskiy – filologiya fanlari nomzodi, o‘quv adabiyotlari noshiri, rus yozuvchilari haqidagi kitob va maqolalar muallifi.

Bu antiqa romanchani rus adiblari qariyb bir yuz ellik yil yozdilar. Biroq uni oxirigacha yozib bo‘lmadi, chunki uning bosh qahramoni yozuvchilarning o‘tkir ko‘zidan qochib qutulishga urinar, o‘z tusini o‘zgartirib, Saltikov-Shchedrin ta’biri bilan aytganda, "tarixning bir davridan ikkinchisiga" shovqinsiz o‘tib ketardi.

Bugun biz klassiklarni qayta o‘qib chiqib, parchalar, qoralamalar va qisqa boblarda bizgacha yetib kelgan mutlaqo g‘ayrioddiy jamoaviy asarni qayta yaratishimiz mumkin.

Zagoretskiy, Molchalin, Shprix, Chichikov, Glumov, Opiskin, Balalaykin, Tarelkin, Ochumelov, Nevzorov, Gulyachkin, Podsekalnikov, Pobedonosikov, Momentalnikov... Buyuk asarlarning bu ikkinchi darajali qahramonlarini nima birlashtiradi, turli davrlarning moslashuvchi va o‘zgaruvchilari shunchalik sezilmas va xavfsizmi? Yo‘q, yo‘q, yo‘q. Ular bitta chirigan ildizdan chiqqan, bu badbo‘y oila bir necha avlod halol odamlarning hayotini bulg‘agan, ba’zan esa ularning taqdirida fojiali rol o‘ynagan.

Ezgu niyat va xushomadgo‘ylik, mansabparastlik, murosasozlik va ma’naviy xiyonat bayrog‘i ostida bu buqalamunlar nafaqat o‘zlariga issiq joy va bir tarelka sho‘rva izlab topadilar, balki o‘zboshimchalik va jazosizlik yovuzligini ham tug‘diradilar. Badqovoq Burcheev, Valine’mat, Katta Og‘a tiz cho‘kib turgan, ko‘zlarida "Nima istaysiz?" degan abadiy savolni o‘qiydigan unsiz ijrochilarni uchratgan joyda va vaqtda paydo bo‘ladilar.

Bu kitob XIX va XX asrlar rus mumtoz adabiyotidagi yaramaslar haqida, ammo mulohazali o‘quvchi jahon mumtoz adabiyoti va zamonaviy asarlarga murojaat qilib, jirkanch qatorni ko‘paytirishga haqli. Kitob muallifining fikricha, u atrofga diqqat bilan qarashi kerak. Yaqin atrofda buqalamunlar oilasiga mansub biror zot yo‘qmi?

Zamon va urf-odatlar o‘zgaradi, ammo bu qahramonlar chidamli va barcha o‘zgarishlarga muvaffaqiyatli moslashadilar, o‘z ishtahalari haqida sekin va qat’iyat bilan ma’lum qiladilar. Afsuski, bizning davrimiz ham ularga juda mos keladi...