Yashash va o‘lish vaqti — Erix Mariya Remarkning Ikkinchi jahon urushi fojealarini chuqur yoritib beruvchi eng mashhur antiurush romanlaridan biridir. Asarda sevgi, umid va insoniylik urush dahshatlari fonida tasvirlanadi. Bu hayot va o‘lim oralig‘ida qolgan insonlarning taqdiri haqida ta'sirli hikoyadir.
Asarning bosh qahramoni Ernst Greber uzoq yillardan beri Sharqiy frontda xizmat qilayotgan nemis askaridir. Qisqa ta'til olib, tug‘ilgan shahriga qaytgach, u urush nafaqat binolarni, balki insonlar hayotini ham vayron qilganini ko‘radi. Ota-onasi bedarak yo‘qolgan, shahar xarobaga aylangan, eski hayotdan deyarli hech narsa qolmagan.
Shu kunlarda Ernst yosh qiz Elizabet Kruze bilan tanishadi. Ular o‘rtasida tug‘ilgan samimiy muhabbat urush zulmati orasidagi yagona yorug‘likka aylanadi. Ammo ta'til tez yakunlanadi va ular urush sharoitida baxtni saqlab qolish qanchalik mushkul ekanini anglay boshlaydilar.
Remark oddiy insonning urush girdobidagi ruhiy kechinmalarini nihoyatda ta'sirchan tasvirlaydi. Roman sevgi, fidoyilik, axloqiy tanlov, yo‘qotish va umid kabi mavzularni yoritib, o‘quvchini inson hayotining haqiqiy qadri haqida chuqur o‘ylashga undaydi. Ushbu asar jahon adabiyotining eng kuchli antiurush romanlari qatoridan munosib o‘rin olgan.

