Triumfal arka. Remark Erix Mariya

*Ushbu premium segment nashri Rossiyadan olib kelingan, bosma san’ati eng qat’iy standartlariga muvofiq tayyorlangan va o‘zining alohida, yuqori sifati bilan ajralib turadi.

Tavsif

«Triumfal arka» – hamma narsaga qaramay sevgi, azob keltiradigan, ammo cheksiz quvonch ham hadya etadigan sevgi haqidagi larzali hikoya.

Voqealar joyi – Ikkinchi jahon urushi arafasidagi Parij. Qahramon – Germaniyadan kelgan qochqin, hujjatlarsiz, ham fransuzlardan, ham natsistlardan yashirinib yurgan, inson hayotlarini saqlab qoluvchi jarroh. Qahramon ayol – muxlislar qurshovidagi italyan aktrisasi, barcha san’atkorlar kabi tez jahlli, go‘zal va maftunkor.

Sevishganlar uchrashishga muyassar bo‘lgan vaqt ham, yaqinlashib kelayotgan falokat hissi bilan sug‘orilgan shahar ham ushbu romanning qahramonlariga aylanadi.

«Triumfal arka» ikki marta ekranlashtirilgan va hanuz butun dunyo kitobxonlarini rom etib kelmoqda.

Mundarija

– Triumfal arka, roman

Tarjimon: Mixail Rudnitskiy

Tarix

Roman ilk bor AQShda 1945 yilda nashr etilgan; nemischa nashri 1946 yilda chiqqan.

Ekranlashtirishlar (moslashtirishlar)

«Triumfal arka» / «Arch of Triumph» 1984, Buyuk Britaniya, rej: Uoris Xusseyn

Qiziqarli faktlar

Bosh qahramon ayol Joan obrazining prototipi Marlen Ditrix bo‘lgan, degan ko‘plab taxminlar bo‘lgan, chunki Remark Ikkinchi jahon urushi boshlanishidan oldin Parijda u bilan vaqt o‘tkazgan.

Roman bosh qahramoni boshqa bir Remark romani — «Jannatdagi soyalar» sahifalarida bir necha bor tilga olinadi va epizodik faol shaxs rolini o‘ynaydi. Roman syujetiga ko‘ra, Ravikka Fransiya bosib olinishi boshlanishidan oldin fransuz internirlanganlar lageridan chiqib ketish va AQShga emigratsiya qilish nasib etgan. Keyinchalik Ravik Filadelfiyada yashab qolgan, mahalliy nemis emigrantlari bilan aloqalar o‘rnatgan va davlat imtihonini topshirgach, shifokorlik amaliyotini davom ettirishga umid qilgan. Bir necha yil o‘tib imtihonni topshirgan va Nyu-Yorkda shifokorlik amaliyotini davom ettirgan. Urush tugagach, AQShda qolishni afzal ko‘rgan.

Romanda bosh qahramon bolaligida yozda Orion yulduz turkumini ko‘rganini tasvirlaydi.

Orion Shimoliy yarimsharda kuz-qish yulduz turkumi hisoblanadi. Biroq uni haqiqatda avgust o‘rtalaridan boshlab kuzatish mumkin.

Roman tuguni Parijdagi Alma ko‘prigida 1938 yil 11 noyabrda sodir bo‘ladi. Bu Birinchi jahon urushini yakunlagan Kompyen sulhining 20 yilligi, shuningdek — «G‘arbiy frontda o‘zgarish yo‘q» romani nashr etilganiga o‘n yil to‘lishi hamdir.

Iqtiboslar

- «Faqat orzu bizga voqelik bilan murosaga kelishga yordam beradi.»

- «Baxt sen bilan boshlanadi va sen bilan tugaydi.»

- «Siz bilan nima sodir bo‘lmasin — hech narsani yurakka yaqin olmang. Dunyoda kam narsa uzoq vaqt muhim bo‘lib qoladi.»

Muallif haqida:

Remark Erix Mariya

Kult maqomidagi nemis yozuvchisi. Bugun ham mashhur bo‘lgan «G‘arbiy frontda o‘zgarish yo‘q», «Uch o‘rtoq», «Triumfal arka» va boshqa romanlar muallifi, bu asarlar AQShda ulug‘langan va fashistik Germaniyada yoqib yuborilgan.

Erix Mariya Remark (Erich Maria Remarque) 1898 yilda Germaniyaning janubidagi Osnabruk shaharchasida muqovachi va uy bekasi oilasida tug‘ilgan. Maktabni tugatib, o‘qituvchilar seminariyasiga kirgan, ammo 1916 yilda frontga chaqirilgan. Yaralangan va urushning qolgan qismini gospitallarda o‘tkazgan. Shundan so‘ng seminariyani tamomlagan, maktabda o‘qituvchi, keyin esa buxgalter, g‘isht teruvchi, qabr toshlari sotuvchisi va jurnalist bo‘lib ishlagan.

O‘sha yillarda u e’tiborsiz qolgan ilk romani «Orzular mansardasi»ni yozib, nashr ettirgan. Shuhrat unga 1929 yilda — Birinchi jahon urushi dahshatlaridan o‘tgan kechagi maktab o‘quvchilarining taqdiri haqida hikoya qiluvchi «G‘arbiy frontda o‘zgarish yo‘q» kitobi chiqqach kelgan. 1930 yilda Lyuis Maylstounning shu nomli ekranlashtiruvi ikki ta «Oskar»ni qo‘lga kiritgan.

Yozuvchining hisobida jami o‘n beshta roman bor, ular orasida — fashizm shakllanishi yillarida Germaniyadagi yahudiy aholisining taqdiri haqida «O‘z yaqiningni sev», natsistlar ta’qibidan qochayotgan emigrantlarning og‘ir hayoti haqida «Triumfal arka», Ikkinchi jahon urushi voqealariga asoslangan urushga qarshi asar «Yashash va o‘lish vaqti» va boshqalar bor.

Remark Ilze Yutte Zambonaga uylangan, ammo bu nikoh soxta bo‘lgan. AQShdagi emigratsiya yillarida u mashhur aktrisa Marlen Ditrix bilan ishqiy munosabat boshlagan, keyinroq esa boshqa bir Gollivud go‘zali Polet Goddar bilan tanishib, 1958 yilda unga uylangan. Yozuvchi 1970 yilda vafot etgach, u uning tugallanmagan «Jannatdagi soyalar» romanini nashr ettirgan.

Nashr haqidagi o‘quvchilar taqrizlari (ochiq manbalardan olingan):

- «“Triumfal arka” — bu qalbda chuqur iz qoldiradigan roman. U borliqning muhim masalalari va urush odamlar hayotini qanday mayib qilishiga oid o‘yga toldiradi. Remark o‘z qahramonlarining portretlarini mahorat bilan chizadi, ularning qalbiga kirib boradi, dardlari, qo‘rquvlari va orzularini ko‘rsatadi. Roman hayotning ma’nosi, urush fojiasi, insoniy umidsizlik va o‘z ichingdan kuch topish zarurati haqida o‘ylashga majbur qiladi.»

- «Hayotimda o‘qigan eng yaxshi romanlardan biri. Juda kuchli taassurot qoldiradi. Bu bir vaqtning o‘zida bosh qahramonning fikr va tuyg‘ulari ajoyib tarzda yetkazilgani ham, davrning yorqin tasvirlangani hamdir. Roman hayotda aslida nima muhim ekanini tushunishga yordam beradi. Remark — ajoyib yozuvchi.»

- «Bu kitobni ikki marta qayta o‘qidim. Menimcha, bu Remarkning eng yaxshi asarlaridan biri. Syujet o‘sha davr tarixi va muammolariga sho‘ng‘ishga majbur qiladi. Kitobdagi har bir qahramonning his-tuyg‘ulari va kechinmalarini his qilasan. Kitobni o‘qib bo‘lgach, hayotingdagi ko‘p narsalarni qayta o‘ylab chiqging keladi.»

- «Roman murakkab tuyg‘ular qoldiradi. Ham g‘am, hatto qo‘rquv, qahramonlarga achinish. Ammo qandaydir mehr ham bor. Qahramonlarning tuyg‘ularidan qayg‘u va hayrat. Bir paytlar Remark har qanday kitobxon insonning “majburiy dasturi”ga kirardi. Menimcha, o‘qishni sevuvchilar uchun hech narsa o‘zgarmagan. Remark — bu abadiy. Har qanday yoshda o‘qish kerak! Albatta o‘qilishi shart»

- «Remarkning yana bir ajoyib asari. Qo‘ldan qo‘yib bo‘lmaydigan kitob. “Triumfal arka” o‘sha davrning butun adolatsizligini ko‘rsatadi va shunga qaramay juda yengil o‘qiladi. O‘qish jarayonida Ravikning fikrlari va xatti-harakatlariga tobora ko‘proq kirib borasan, uning harakatlarini tushuna boshlaysan. Albatta o‘qish kerak bo‘lgan kitob.»

- «Bu roman soddalik, go‘zallik va g‘amga to‘la. O‘z samimiyligi va to‘g‘riso‘zligida shafqatsiz bo‘lgan soddalik. Tabiat, hayot va muhabbat go‘zalligi. O‘z muqarrarligida ayovsiz bo‘lgan g‘am. Remark ayamaydi, va’da bermaydi, baxtli kelajakka umid ham bermaydi. O‘tgan asrning 30-yillari Germaniyasini tasvirlar ekan, yozuvchi bezaksiz holda nafaqat insoniyat yaratgan hayotning jirkanch tomonlarini, balki odamlarga befarq bo‘lgan tabiatning o‘zidagi muqarrarlikni ham ko‘rsatadi. Ha, hammasi tugaydi, “hammasi o‘tib ketadi”, umidni qo‘y. Va baribir umidsizlik yo‘q. Balki, muhabbat borligi uchundir. Do‘stlik bor. Va hayot qanchalik qisqa bo‘lmasin, do‘stlik va muhabbat — undagi eng go‘zal narsadir. Remark buni qanday samimiyat, ishonch va hazil bilan ko‘rsatadi! Do‘stlik va muhabbat — bizning achchiq, adolatsiz va deyarli hech kimga kerak bo‘lmagan hayotimizni baxtli qiladigan narsadir.»

- «Kitob juda yoqdi, barcha zamonlar uchun, yoshlar va kattalar uchun ham. Uzilmay o‘qiysan, juda qattiq o‘ziga tortadi. Iqtiboslar yodda qoladi, masalan, “insonni hech qayerda hech narsa kutmaydi, — dedi Ravik, — har doim hamma narsani o‘zing bilan olib kelishing kerak”. Kitobni vaqti-vaqti bilan qayta o‘qish mumkin. Hammaga tavsiya qilaman.»

- «“Triumfal arka” Mariya Remarkning urushdan oldingi Parijning aql bovar qilmas muhitiga ega kuchli kitobidir. Hujjatsiz Parijda yashayotgan muhojir jarroh Ravik taqdiri haqidagi hikoya. Hayot, muhabbat va qasos haqidagi chuqur fikrlarga boy kitob. Bu yerda biz vatanni yo‘qotgan, ammo yashab o‘tilgan har bir kunda ma’no topishga urinayotgan odamlar haqidagi hikoyani ko‘ramiz. Bir nafasda o‘qiladi, o‘qib bo‘lgach esa mulohaza qilishga arzigulik jihatlari ko‘p.»

- «O‘qib bo‘lgach, o‘zgacha bir taassurot qoldi. Remarkning “Triumfal arka”si men uchun shunchaki roman emas, balki insoniylikni unutgan dunyodagi yo‘qolgan qalblar haqidagi doston bo‘ldi. Har bir sahifa — g‘am va umidga to‘la bir xo‘rsinish. Qahramonlar urush xarobalari va muhabbat haqidagi orzular orasida sarson bo‘lib, hayotning tartibsizligida o‘zlarini topishga urinadilar. Remark chorasizlik hissini mahorat bilan yetkazadi, har bir so‘zdan yurakni to‘xtatib qo‘ygandek bo‘ladi. Bu dunyo jonsizdek tuyulgan paytda ham qanday qilib qayta tirilish haqida kitob. Uning tuyg‘ulari qalbning eng tubiga kirib boradi va o‘chirib bo‘lmaydigan izlar qoldiradi. Menimcha, “Triumfal arka”da har kim o‘z qo‘rquvlari va intilishlarining aksini topadi va sen beixtiyor vayronagarchiliklar davrida inson bo‘lish nimani anglatishi haqida o‘ylab qolasan. Shuning uchun eng yuqori bahoni qo‘yaman.»

- «Kitobning muhiti, syujeti, joylar tasviri — bu eng yuqori daraja. Kitob og‘ir, ammo his-tuyg‘ular, hazil, kechinmalar bilan to‘la va qahramonlar xarakterini a’lo darajada tasvirlaydi. Hikoya sizga iste’dodli bir jarroh haqida so‘zlab beradi (hujjatsiz va hech qanday huquqlarsiz), u o‘ziga noqonuniy ish topa oldi (garchi arzimas haq evaziga bo‘lsa ham, shu ish uni boqardi), uncha yaxshi bo‘lmagan sharoitlarda yashab, shunga qaramay taslim bo‘lmadi. Va bosh qahramon o‘sha ayolni uchratganda hammasi qanday o‘zgaradi. Bu muhabbat, qo‘rquvlar va o‘sha davr qiyinchiliklari haqidagi hikoya.»

- «Triumfal arka — men o‘qigan ikkinchi Remark kitobi. Eng sevimli kitoblarimdan biri. Kitob voqealari Ikkinchi jahon urushidan oldingi romantik Parijda bo‘lib o‘tadi, u yerda tunda ko‘prik ustida qochqin jarroh Ravik va nafis aktrisa Joan Madu uchrashib qoladilar. Bu og‘riq va ayni paytda baxt olib keladigan aql bovar qilmas muhabbat hikoyasi. Bu kitobni hammaga tavsiya qilaman! Remarkning boshqa kitoblaridagi kabi, bu yerda ham har kim mulohaza uchun ozuqa topadi.»

- «Bu kitobni muhabbat haqida deb qanday aytish mumkinligiga hayronman. Muhabbat yo‘nalishi katta, ehtirosli, ammo aslo asosiy emas. Yosh bo‘lganingda ko‘pchilik uchun shunday bo‘ladi: sen faqat muhabbatni ko‘rasan va hayotning ma’nosi faqat unda bo‘lishi mumkindek tuyuladi. Ammo bir oz kattaroq bo‘lganingda, bosh qahramon kabi, muhabbat ham, hayot ham seni ancha toblagan bo‘lsa, butunlay boshqa qadriyatlar va tafsilotlarga e’tibor berasan. Men uchun bu roman — ruh kuchi, bukilmaslik va matonat, insoniy qadr-qimmatning tabiati va tantanasi haqidagi dramatik hikoya. Uning eng turli ko‘rinishlarida. Men uchun roman nomining mohiyati va ma’nosi ham shunda. “Triumfal arka” — bu sha’n va irodaning tantanasi. Bu mag‘lubiyatdek ko‘ringan holatda ham g‘alabadir, chunki unga yaxlit inson bo‘lib qolish va o‘ziga xiyonat qilmaslik nasib etadi.»

- «Aql bovar qilmas asar. Har bir sahifa qahramonlarning qalb og‘rig‘i va kechinmalariga to‘la. Unda muhabbat inson hayotini qanday o‘zgartirishi va yashashga chanqoqlik berishi aniq ko‘rsatilgan. Bosh qahramonlarning hissiyotlarga boy, samimiy, unutilmas munosabatlari. Parijning bu muhitini his qilmaslikning iloji yo‘q. Ravikning hikoyasi nihoyatda og‘ir. U boshidan kechirishiga to‘g‘ri kelgan narsalar haqida o‘qish juda maftunkor edi. Bu har kim o‘qishi kerak bo‘lgan asar»

Kitob haqida qisqacha:

Muallif: Remark Erix Mariya

Tarjimon: Rudnitskiy Mixail Lvovich

Nashriyot: AST

Tahririyat: Neoclassic

Turkum: Eksklyuziv klassika

Muqova: Yumshoq | Bosmaxona qog‘ozi 76/55

Sahifalar: 640

Kengligi (mm): 116 | Balandligi (mm): 181 | Vazni (kg): 0.379

ISBN: 978-5-17-105398-7