Telba - Fyodor Dostoyevskiy

“Telba” — Fyodor Dostoyevskiyning eng mashhur falsafiy-psixologik romanlaridan biri bo‘lib, unda inson qalbi, ezgulik, poklik, muhabbat, rashk, iztirob va jamiyatdagi axloqiy tanazzul chuqur badiiy tasvirlanadi. Asarning bosh qahramoni knyaz Lev Nikolayevich Mishkin bo‘lib, u nihoyatda samimiy, mehribon, halol va pokko‘ngil inson sifatida gavdalanadi.

Knyaz Mishkin uzoq davolanishdan so‘ng jamiyatga qaytadi. Uning beg‘uborligi, odamlar bilan ochiq va samimiy munosabatda bo‘lishi, hech kimga yomonlik tilamasligi atrofdagilar uchun g‘alati tuyuladi. Chunki u yashayotgan muhitda manfaatparastlik, ikkiyuzlamachilik, hasad, boylikka intilish va ma’naviy buzuqlik kuchli. Shu sababli jamiyat uning pokligini tushunmaydi va bunday samimiylikni “telbalik” sifatida qabul qiladi.

Romanda Nastasya Filippovna, Parfyon Rogojin, Aglaya Yepanchina kabi murakkab obrazlar orqali inson qalbidagi ziddiyatlar, muhabbat va nafrat, go‘zallik va fojia, kechirim va gunoh masalalari yoritiladi. Dostoyevskiy bu asarda “mutlaqo yaxshi inson” shafqatsiz jamiyatda yashay oladimi, ezgulik yovuzlik va manfaatparastlik qarshisida omon qoladimi, degan og‘ir savollarni o‘rtaga tashlaydi.

“Telba” faqat bir inson taqdiri haqidagi roman emas, balki butun jamiyatning ma’naviy holati haqida yozilgan teran asardir. Unda pok qalb egasining tushunilmasligi, insoniylikning qadrsizlanishi va mehr-shafqatning zaiflik deb qabul qilinishi fojiali tarzda ko‘rsatiladi. Asar o‘quvchini vijdon, rahm-shafqat, haqiqiy go‘zallik, inson qadri va ezgulikning hayotdagi o‘rni haqida chuqur o‘ylashga undaydi.