Sohilsiz dengiz, Ahmad Muhammad Tursun

«Sohilsiz dengiz» — buyuk muhaddis, islom olamining eng mashhur allomalaridan biri Imom Buxoriy hayoti va ilmiy faoliyatiga bag'ishlangan tarixiy-ma'rifiy asar. Kitobda Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil Buxoriyning bolalik yillaridan boshlab ilm yo'lida erishgan yuksak maqomigacha bo'lgan hayot yo'li hikoya qilinadi. Muallif allomaning qanday qilib butun musulmon olamida hurmat qozongan buyuk olimga aylanganini tarixiy ma'lumotlar asosida yoritadi.

Asarda Imom Buxoriyning yoshligidan ilmga bo'lgan kuchli qiziqishi, hadislarni o'rganishga kirishishi, ustozlardan ta'lim olishi va bilimini oshirish uchun uzoq safarlarga chiqishi haqida so'z boradi. U turli ilm markazlariga borib, mashhur olimlar bilan uchrashadi, minglab hadislarni o'rganadi va ularning ishonchliligini aniqlash ustida katta mehnat qiladi. Kitobda uning Makka, Basra, Nishopur va boshqa ilmiy markazlar bilan bog'liq hayot sahifalari ham yoritilgan.

Asarning muhim qismi Imom Buxoriyning eng buyuk ilmiy merosi — «Sahihi Buxoriy» hadislar to'plamining yaratilishiga bag'ishlangan. Muallif hadislarni tanlashda alloma qanday talabchanlik va aniqlik bilan ish tutgani, ularning roviylari va ishonchliligini qanday tekshirganini tushuntiradi. Shuningdek, ilm yo'lida duch kelgan sinovlari, ayrim olimlar bilan munosabatlari, hasad va qarshiliklarga qaramay o'z e'tiqodi hamda ilmiy prinsiplariga sodiq qolganini ko'rsatadi.

Kitob Imom Buxoriyning shaxsiy fazilatlari, taqvosi, xotirasi, mehnatsevarligi va ilmga fidoyiligini ham ochib beradi. Uning hayoti orqali haqiqiy bilimga erishish uchun sabr, izlanish, halollik va qat'iyat qanchalik muhim ekanini anglash mumkin. Asar nafaqat buyuk allomaning tarjimayi holi, balki ilm va ma'rifatni qadrlashga undaydigan ibratli tarixiy manbadir.