Shamoili Muhammadiya Imom Abu Iso Muhammad ibn Iso at-Termiziy

Bu buyuk muhaddis Imom at-Termiziy (milodiy 824–892-yillar) tomonidan tuzilgan, Muhammad payg‘ambar (sollallohu alayhi vasallam) ning tashqi ko‘rinishi, fe’l-atvori, odatlari va hayot tarzini tasvirlashga bag‘ishlangan klassik hadislar to‘plamidir. Bu islom adabiyotidagi eng mashhur va nufuzli asarlardan biri bo‘lib, asrlar davomida dindorlar uchun ilhom manbai va amaliy qo‘llanma bo‘lib xizmat qilgan.

Kitob nima haqida?

Asosiy e’tibor huquqiy me’yorlar va aqidaviy masalalarga qaratilgan odatdagi hadis to‘plamlaridan farqli o‘laroq, "Shamoyil" aynan Payg‘ambar alayhissalomning shaxsiy fazilatlari va kundalik hayotiga e’tibor qaratadi. Kitob 399 dan 415 gacha hadislarni (nashrga qarab) o‘z ichiga oladi, ular 56 bobga bo‘lingan va batafsil aniqlik bilan

Payg‘ambarning tashqi ko‘rinishi - bo‘yi, teri rangi, tana tuzilishi, sochi, soqoli, ko‘zlari

Uning kiyimlari plash, ko‘ylak, salla, sandal, uzuk-muhr

Uning yurish-turishi, o‘tirishi, gaplashishi, hazillashishi

Ovqatlanish, uxlash, tahorat va ibodat bilan bog‘liq odatlar

Uning fe’l-atvori va xarakteri kamtarlik, saxiylik, jasurlik, sabr-toqat va boshqalarga g‘amxo‘rlikdir.

Oila, sahobalar va atrofdagilar bilan munosabatlar

Muallif haqida

Abu Iso Muhammad ibn Iso at-Termiziy hijriy 209-yilda (milodiy 824-yil) Termiz yaqinidagi Bug‘ qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekiston) tug‘ilgan. U Imom al-Buxoriyning shogirdi va o‘z davrining eng yetuk muhaddislaridan biri bo‘lgan. Uning asosiy asari — "Sunani Termiziy" (Jome’ at-Termiziy) sunniy islomdagi eng mo‘tabar olti hadis to‘plamiga kiradi. Imom at-Termiziy o‘zining taqvodorligi, yorqin xotirasi va ayniqsa, hadis matnlariga ehtiyotkorona munosabati bilan mashhur bo‘lgan. Uning "Shamail" asari haqli ravishda o‘z janrining eng yaxshi kitobi hisoblanadi.

Kitobning ahamiyati

Imom Ibn Kasir (Qur’onning mashhur mufassiri): "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sharif sifatlari haqida yozilgan eng foydali va go‘zal kitoblardan biri Imom Abu Iso at-Termiziyning kitobidir", deganlar.

Mulla Ali al-Qoriy: "Bu — Payg‘ambar (sollallohu alayhi vasallam) ning fe’l-atvori va siymosi haqida yozilgan kitoblarning eng yaxshisidir. Bu kitobni o‘qigan kishi uning olijanob xislatlarini o‘z ko‘zi bilan ko‘rgandek bo‘ladi."

Ushbu kitobni mutolaa qilish mo‘min-musulmonga Payg‘ambarimiz hayotidagi faktlarni shunchaki bilibgina qolmay, balki uni sevishga, yaqin, tirik inson sifatida his qilishga yordam beradi. Oysha roziyallohu anho Payg‘ambar ta’rifida aytganlaridek: "Uning fe’l-atvori Qur’on edi".

Kitobdagi tavsiflarga misollar

Payg‘ambarning Ali roziyallohu anhudan ta’rifi:

U juda baland ham, past ham emasdi. Uning katta qora ko‘zlari, quyuq kipriklari va biroz jingalak sochlari bor edi. Uning terisi pushti rangga moyil oq edi. Uning suyaklari yirik, yelkalari keng edi. Tanasi silliq edi, faqat ko‘kragidan qornigacha ingichka soch chizig‘i bor edi. Qo‘llari va oyoqlari katta edi. U yurganda xuddi balandlikdan tushayotgandek edi. Kimgadir qarasa, butun gavdasi bilan burilardi. Uning kuraklari orasida payg‘ambarlik muhri bor edi va u payg‘ambarlar muhri edi."

Ummu Ma’baddan (roziyallohu anho) kelgan tavsif:

Men ozoda va orasta, chiroyli yuzli, qaddi-qomati kelishgan odamni ko‘rdim. Unda na oriqlik, na semizlik bor edi. Uning ko‘zlari qop-qora, kipriklari qalin, ko‘rinishi nafis va kelishgan edi. Ovozida yengil xirillash bor edi. Soqoli qalin edi. Uzoqdan hammadan go‘zal, yaqindan hammadan shirin edi. Uning nutqi shirin va aniq, juda ko‘p so‘zlamaydigan va juda qisqa emas edi. So‘zlari marvariddek oqardi".