Shamoili Muhammadiya Imom Abu Iso Muhammad Termiziy

"Shamoyil Muhammadiya" kitobi mashhur muhaddis Imom at-Termiziy (milodiy 824–892-yillar) tomonidan tuzilgan, Muhammad alayhissalomning tashqi ko‘rinishi, fe’l-atvori, odatlari va hayot tarzini tasvirlashga bag‘ishlangan klassik hadislar to‘plamidir. Eto proizvedeniye yavlyayetsya odnim iz samix izvestnix i avtoritetnix v islamskoy literature, na protyajenii vekov slujit istochnikom vdoxnoveniya i prakticheskim rukovodstvom dlya veruyushix.

Kitob nima haqida?

Asosiy e’tibor huquqiy me’yorlar va aqidaviy masalalarga qaratilgan odatdagi hadis to‘plamlaridan farqli o‘laroq, "Shamoyil" aynan Payg‘ambar alayhissalomning shaxsiy fazilatlari va kundalik hayotiga e’tibor qaratadi. Kitob 56 bobga (boblarga) bo‘lingan bo‘lib, 399 dan 415 gacha hadislarni (nashrga qarab) o‘z ichiga oladi, ular quyidagilarni batafsil aniqlikda tasvirlaydi:

Payg‘ambarning tashqi ko‘rinishi (bo‘yi, teri rangi, tana tuzilishi, sochlari, soqoli)

Uning kiyimlarini (plash, ko‘ylak, salla, sandal, uzuk)

Xulq-atvorini (qanday yurganini, o‘tirganini, gaplashganini, hazillashganini)

Ovqatlanish, uxlash, tahorat va ibodat bilan bog‘liq odatlar

Uning fe’l-atvori va xarakteri (kamtarlik, saxiylik, jasurlik, sabr-toqat, boshqalarga g‘amxo‘rlik)

Oila, sahobalar va atrofdagilar bilan munosabatlar

Muallif haqida

Abu Iso Muhammad ibn Iso at-Termiziy (Arabic) hijriy 209-yilda (milodiy 824) Termiz yaqinidagi Bug qishlog‘ida (hozirgi O‘zbekiston) tug‘ilgan. U Imom al-Buxoriyning shogirdi va o‘z davrining eng yetuk muhaddislaridan biri bo‘lgan. Uning asosiy asari — "Sunani Termiziy" (Jome’ at-Termiziy) sunniy islomdagi eng mo‘tabar olti hadis to‘plamiga kiradi. Imom at-Termiziy o‘zining taqvodorligi, yorqin xotirasi va ayniqsa, hadis matnlariga ehtiyotkorona munosabati bilan mashhur bo‘lgan. Uning "Shamoyil" asari haqli ravishda o‘z janrining eng yaxshi kitobi hisoblanadi.

Kitobning ahamiyati

Imom Ibn Kasir (Qur’onning mashhur mufassiri): "Payg‘ambar (sollallohu alayhi vasallam) ning olijanob fazilatlari haqida yozilgan eng foydali va go‘zal kitoblardan biri Imom Abu Iso at-Termiziyning kitobidir," deganlar. Olim Muhammad Abdulhay al-Qinoniy esa uni "Islomdagi eng qimmatli kitoblardan biri" deb atagan.

Ushbu kitobni mutolaa qilish mo‘min-musulmonga Payg‘ambarimiz hayotidagi faktlarni shunchaki bilibgina qolmay, balki uni sevishga, yaqin, tirik inson sifatida his qilishga yordam beradi. Sahobalar uni ta’riflab aytganlaridek: "Uning xulqi Qur’on edi." "Shamoyil"ni o‘rganish orqali inson Qur’on qadriyatlarini kundalik hayotida qanday amalga oshirishni o‘rganadi.

Kitobdan misollar

Payg‘ambarning Ali roziyallohu anhudan ta’rifi: "U juda baland ham, past ham emas edi. Uning katta qora ko‘zlari, quyuq kipriklari va biroz jingalak sochlari bor edi. Uning terisi oqish, qizg‘ish tusda edi. U yurganda, go‘yo balandlikdan tushayotgandek, dadil va ravon qadam tashlardi.

Ummu Mabod (roziyallohu anho) ning ta’rifi: "Izdalda hammadan go‘zal, yaqinda hammadan shirin ko‘rinardi. Uning nutqi bir maromda va aniq edi, har bir so‘zi marvariddek tovlanardi. U juda ko‘p gapirmas va gapini yarmida to‘xtatmas, uning so‘zlari aniq tugunli arqon kabi ravon oqardi.