Shah va mat — ilk muhabbat, raqobat va o‘zini anglash haqida hikoya qiluvchi zamonaviy romantik roman. Unda shaxmat oddiy o‘yin emas, balki his-tuyg‘ular, orzular va hayotiy tanlovlar to‘qnashadigan maydonga aylanadi. Ali Xeyzelvud romantika, hazil va chuqur hissiyotlarni mahorat bilan uyg‘unlashtirib, o‘quvchini ilk sahifalardanoq o‘ziga rom etadigan hikoya yaratgan.
Asarning bosh qahramoni Mellori Grinlif oilasida yuz bergan og‘ir voqealardan so‘ng shaxmatni butunlay tark etgan edi. Endi u onasi va singillariga yordam berish uchun tinimsiz mehnat qiladi. Ammo xayriya turnirida tasodifan ishtirok etishi uning hayotini butunlay o‘zgartiradi. Mellori amaldagi jahon chempioni, iste'dodli grossmeyster Nolan Soyerni mag‘lub etadi.
Bu g‘alabadan keyin Mellori yana professional shaxmat olamiga qaytishga majbur bo‘ladi. Uni kuchli raqiblar, murakkab musobaqalar va katta bosim kutmoqda. Nolan bilan har bir uchrashuv esa ularning munosabatlarini yanada murakkablashtiradi. Ular faqat raqibmi yoki o‘rtalarida chinakam muhabbat paydo bo‘layaptimi — bunga javob topish oson bo‘lmaydi.
Roman romantika, hazil, intellektual bahslar va yorqin qahramonlarni o‘zida mujassam etgan. Bu qo‘rquvlarni yengish, ikkinchi imkoniyat, oila qadri va muhabbat haqida iliq hamda ilhomlantiruvchi hikoya bo‘lib, zamonaviy romantik asarlar va shaxmat mavzusini yoqtiradigan kitobxonlar uchun ajoyib tanlovdir.

