O‘lmas Umarbekov — o‘zbek adabiyotida inson qalbini eng og‘riqli, eng rost nuqtalaridan ushlay olgan yozuvchilardan biri. Uning asarlari baland shiorlar yoki bezakli gaplar bilan emas, balki hayotning o‘zi kabi achchiq, sodda va haqiqatga yaqinligi bilan o‘quvchini larzaga soladi.
“Odam bo‘lish qiyin” — bu oddiy nom ostida yashiringan juda chuqur ma’no. Asar inson bo‘lib qolish, vijdonni yo‘qotmaslik, manfaat va qo‘rquv orasida ezilmaslik naqadar mushkul ekanini ko‘rsatadi. Bu kitobda qahramonlar ideal emas — ular xato qiladi, ikkilanadi, ba’zan yiqiladi. Aynan shu jihati bilan ular o‘quvchiga juda yaqin.
Umarbekov insonning ichki sinovlarini — mansab, jamiyat bosimi, qo‘rquv va sukut sabab asta-sekin o‘zligini yo‘qotib borishini juda nozik tasvirlaydi. Asar o‘quvchini ayblamaydi, ammo savol beradi:
“Sen qaysi pallada odam bo‘lishdan voz kechding?”
Yozuvchining boshqa asarlari ham shu ruhda — axloq, vijdon, tanlov va javobgarlik mavzulari atrofida aylanadi. U qahramonni emas, holatni hukm qiladi; voqeani emas, oqibatni ko‘rsatadi. Shuning uchun Umarbekov kitoblari o‘qib bo‘lingach ham uzoq vaqt xayoldan ketmaydi.
“Odam bo‘lish qiyin” — bu shunchaki badiiy asar emas, bu har bir o‘quvchi uchun ichki hisob-kitob. Jim o‘qiladi, og‘ir o‘ylanadi va yurakka botib qoladi. Aynan shuning uchun ham bu kitob “zo‘r” — chunki u rost.

