Bir asrdan ko‘proq vaqt oldin birinchi marta nashr etilgan mashhur avtobiografik qissa sakkiz yoshli bola Tema Kartashevning hayoti va ichki dunyosi haqida hikoya qiladi. Bosh qahramon dvoryan oilasida voyaga yetadi, u yerda mehribon, yumshoq ona va qattiqqo‘l, talabchan general otaning murakkab va ba’zan qarama-qarshi pedagogik qarashlariga duch keladi. Tema mukammal bola emas: u tez-tez impulsiv xatti-harakatlar qiladi, sho‘xlik qiladi, qo‘rquvlarga duch keladi, xatolarga yo‘l qo‘yadi va beixtiyor yolg‘onning achchiq ta’mini his qiladi. Biroq zohiriy beparvolik ortida sezgir, mehribon qalb yashiringan bo‘lib, u chinakam rahm-shafqatga, kulfatga tushganlarni qutqarish uchun chinakam jasoratli, olijanob harakatlarga tayyor turadi.
Ushbu chuqur va halol hikoya kichik insonning ulg‘ayish yo‘lidagi eng birinchi qadamlarini, uning murakkab insoniy munosabatlar dunyosi bilan tanishishini, shuningdek, xarakter, ichki matonat va axloqiy yo‘nalishlarning shakllanish jarayonini ko‘rsatadi. Kitob hayratlanarli darajada samimiy va haqqoniy, ortiqcha uydirma yoki ideallashtirishsiz yozilgan bo‘lib, bu zamonaviy yosh o‘quvchilarga bosh qahramonda o‘zlarini osongina tanib olish, uning kichik fojialariga hamdard bo‘lish, u bilan kashfiyotlar quvonchini baham ko‘rish, kechirish, haqiqiy do‘stlik va o‘z xatti-harakatlari uchun mas’uliyatni o‘rganish imkonini beradi.

