“Muxtasar al-Viqoya fi masoil al-Hidoya” — XIV asrda yashagan hanafiy faqih Sadr ash-Shari’a Ubaydulloh ibn Mas’ud al-Mahbubiy tomonidan yozilgan fiqhiy asar. Muallif Movarounnahrda shakllangan hanafiy fiqh an’analarining yirik namoyandalaridan biri bo‘lib, ushbu kitobni fiqhiy hukmlarni o‘rganuvchilar uchun ixcham va tushunarli shaklda bayon etish maqsadida tuzgan.
Asar muallifning bobosi Mahmud ibn Sadr ash-Shari’a al-Mahbubiy tomonidan yozilgan “Viqoyat ar-rivoya fi masoil al-Hidoya” kitobining qisqartirilgan shaklidir. Dastlabki asardagi fiqhiy masalalarning ko‘pligi va murakkabligi sababli muhim hukmlarni saralab, ularni qisqa va tartibli tarzda taqdim etish zarurati yuzaga kelgan. Shu maqsadda “Muxtasar al-Viqoya” yaratilgan.
Kitobda hanafiy mazhabiga muvofiq musulmonlarning ibodatlari, oilaviy munosabatlari, moliyaviy muomalalari va boshqa kundalik hayot masalalariga doir shar’iy hukmlar bayon qilinadi. Tahorat va poklanish, namoz, zakot, ro‘za, haj kabi ibodatlar bilan bir qatorda nikoh, taloq, meros, savdo-sotiq va sud-huquq masalalari ham yoritiladi. Shuningdek, fiqhda qo‘llanadigan farz, vojib, sunnat, mustahab, harom va makruh kabi hukm darajalariga oid tushunchalar asarning mazmunini anglashda muhim o‘rin tutadi.
Asar masalalarni kitoblar va boblar asosida tartibga solib, fiqhiy hukmlarni ixcham iboralar bilan bayon qiladi. Uning asosiy xususiyati — fiqh ilmining muhim masalalarini keng sharhlarga berilmasdan, yodlash, o‘rganish va dars jarayonida foydalanishga qulay shaklda jamlaganidir. Batafsil izoh talab qiladigan masalalarda esa asarning sharhlariga murojaat qilish mumkin.
“Muxtasar al-Viqoya” asrlar davomida madrasalarda hanafiy fiqhini o‘qitishda foydalanilgan muhim manbalardan biri bo‘lib, unga ko‘plab sharh va hoshiyalar yozilgan. Kitobning asosiy maqsadi — hanafiy mazhabidagi amaliy shar’iy hukmlarni o‘rganuvchilarga tizimli va ixcham shaklda yetkazishdir.

