"Molxona" kitobi - Jorj Oruell, siyosiy satira, mashhur roman

• Muallif: Jorj Oruell

• Asar nomi: Molxona

• Janri: Siyosiy satira

• Yo‘nalishi: Allegorik roman

• Mazmuni: Hokimiyat va jamiyat tanqidi

• O‘quvchi uchun: Keng kitobxonlar ommasi

• Til: O‘zbek tilidagi nashr

• O‘qish uslubi: Yengil, ammo chuqur ma’noli

• Tavsiya: Klassik va falsafiy asar sevuvchilar uchun

• Til: O‘zbek tilidagi nashr

“Molxona” — Jorj Oruell qalamiga mansub jahon adabiyotining eng kuchli, eng o‘tkir va eng chuqur ma’noga ega asarlaridan biridir. Ushbu asar tashqi ko‘rinishda oddiy bir fermadagi hayvonlar hayoti haqida hikoya qilgandek tuyuladi. Ammo asarni o‘qib borar ekansiz, uning satrlarida butun boshli jamiyat, hokimiyat uchun kurash, odamlarning ishonchi, erkinlikka bo‘lgan intilish va shu erkinlikning qanday qilib yana zulmga aylanishi tasvirlanganini anglaysiz.

Asar voqealari fermadagi hayvonlarning inson egasidan norozi bo‘lishidan boshlanadi. Ular insonlarni o‘zlarining mehnatini so‘rib olayotgan, ularni qadrsizlantirayotgan, faqat o‘z manfaatini ko‘zlaydigan mavjudotlar deb bilishadi. Shu sababli hayvonlar birlashib, qo‘zg‘olon ko‘tarishadi va fermani o‘z qo‘llariga olishadi. Dastlab bu g‘oya juda adolatli, juda umidli va ilhomlantiruvchi ko‘rinadi: endi hamma teng bo‘ladi, hamma o‘zi uchun yashaydi, hech kim hech kimni ezmaydi, mehnatning mevasidan barchasi birdek bahramand bo‘ladi.

Dastlabki kunlarda fermada haqiqatan ham katta umid paydo bo‘ladi. Hayvonlar yangi tartib-qoidalarni o‘rnatishadi, tenglik va adolat shiorlari ostida yashashni boshlashadi. Ular o‘zlarini erkin his qilishadi. Lekin aynan shu nuqtadan boshlab asarning eng kuchli qatlami ochila boshlaydi. Chunki erkinlikni qo‘lga kiritish qanchalik qiyin bo‘lsa, uni saqlab qolish undan ham qiyinroq ekanligi voqealar rivojida asta-sekin namoyon bo‘ladi.

Fermadagi cho‘chqalar, ayniqsa Napoleon ismli qahramon, asta-sekin boshqalardan ko‘ra ko‘proq ta’sir va hokimiyatga ega bo‘la boshlaydi. U boshida o‘zini boshqalar kabi tengdosh sifatida ko‘rsatadi. Ammo vaqt o‘tishi bilan qarorlar markazlashadi, buyruqlar kuchayadi, qo‘rquv vositaga aylanadi va propaganda fermadagi hayvonlarning fikrini boshqaradigan qurol bo‘lib qoladi. Hayvonlar dastlab orzu qilgan tenglik asta-sekin qog‘ozdagi shiorga, keyin esa butunlay ma’nosiz bir so‘zga aylanib boradi.

Asardagi eng ta’sirli jihatlardan biri shundaki, Oruell zulm qanday paydo bo‘lishini birdaniga emas, balki juda tabiiy va bosqichma-bosqich ko‘rsatadi. Avval kichik imtiyozlar paydo bo‘ladi. Keyin ayrim qoidalar “zarurat” bahonasida o‘zgartiriladi. So‘ng ayrim hayvonlar boshqalardan ustun qo‘yiladi. Keyinchalik esa haqiqatning o‘zi qayta yoziladi. Kecha aytilgan gap bugun inkor etiladi. Yozilgan qonunlar o‘zgartiriladi. Xotira susayadi. Qo‘rquv kuchayadi. Natijada ozodlik uchun boshlangan kurash yangi bir zulmga olib keladi.

“Molxona” asarining kuchi shundaki, u faqat siyosiy tanqid emas. Bu kitob inson tabiati, ishonch, omma psixologiyasi, manipulyatsiya, soxta va’dalar, hokimiyatning mast qiluvchi ta’siri va adolatni saqlab qolish uchun hushyorlik naqadar muhim ekanligi haqida hamdir. Kitobni o‘qir ekansiz, ayrim qahramonlarga achinasiz, ayrimlariga g‘azablanasiz, ayrim sahnalarda esa “bu voqea faqat kitobda emas, hayotda ham takrorlanadi” degan og‘riqli haqiqatni his qilasiz.

Asardagi Bokser obrazi alohida e’tiborga loyiq. U mehnatkash, sodiq, ishonuvchan va halol obraz sifatida namoyon bo‘ladi. U jamiyatdagi eng pok niyatli, eng ko‘p mehnat qiladigan, ammo ko‘pincha aynan eng ko‘p aldangan qatlamning ramziga aylanadi. Shu jihat “Molxona”ni nafaqat siyosiy, balki ruhiy va ma’naviy jihatdan ham juda kuchli asarga aylantiradi.

Ushbu kitob hajman katta bo‘lmasligi mumkin, ammo undagi fikrlar juda og‘ir va uzoq vaqt xayoldan ketmaydi. Har bir sahifada ramz bor, har bir voqeada yashirin ma’no bor, har bir dialog ortida esa katta ijtimoiy haqiqat yashiringan. Shu sababli “Molxona” oddiy o‘qib tugatiladigan kitob emas — u o‘qilgach ham o‘ylantiradigan, qayta-qayta esga tushadigan, muhokama qilishga undaydigan asardir.

Agar siz:

• chuqur ma’noli asarlarni yaxshi ko‘rsangiz,
• klassik adabiyotga qiziqsangiz,
• siyosiy satira va allegorik romanlarni sevib o‘qisangiz,
• o‘qigach uzoq vaqt ta’siri qoladigan kitob izlayotgan bo‘lsangiz,

unda “Molxona” siz uchun juda kuchli tanlov bo‘ladi.

Bu kitob:

• shaxsiy mutolaa uchun,
• sovg‘a uchun,
• adabiyot ixlosmandlari uchun,
• fikrlash doirasini kengaytirish uchun,
• maktab, kollej, institut o‘quvchilari va kitobxonlar uchun juda mos.

“Molxona” — kichik hajmli, ammo ulkan ma’noga ega bo‘lgan, o‘qigan sari yanada chuqurlashib boradigan, zamon o‘tsa ham dolzarbligini yo‘qotmaydigan klassik asardir.