Men – Maryam kitobi Alishan Kapaklikaya Badiiy roman

“Men – Maryam” — qalbni larzaga soladigan, o‘quvchini chuqur o‘yga toldiradigan, mehr, adolat, bolalik, iztirob va umid haqida yozilgan kuchli badiiy asar. Asar markazida Maryam ismli qizaloq turadi. U oddiy qahramon emas — u butun bir dardli bolalikning, e’tiborga muhtoj qalblarning, mehr kutayotgan ko‘zlarning timsoli. Kitob Maryamning ichki dunyosi, uning yozgan maktublari, o‘y-xayollari, ko‘nglida yig‘ilib qolgan savollari va katta orzulari orqali asta-sekin ochilib boradi. Asar boshidanoq o‘quvchini o‘ziga tortadi: Maryamning sodda, ammo juda og‘riqli murojaatlari, uning “orzularimga eltadigan yo‘l bormi?” degan savoli yurakka bevosita tegadi. Shu nuqtadan boshlab kitob shunchaki voqealar ketma-ketligi emas, balki inson qalbiga sayohatga aylanadi. Voqealar rivoji davomida Maryam yashayotgan muhit, atrofidagi kattalarning qarorlari, oilaviy va ijtimoiy bosimlar, mehr yetishmasligi, nohaqliklar va qiz bolaning qalbida tug‘iladigan jarohatlar ta’sirchan tarzda tasvirlanadi. Muallif qahramonning iztiroblarini haddan tashqari sun’iy dramatizatsiyasiz, hayotiy va ishonarli tarzda beradi. Shu sababli asar o‘quvchini o‘ziga qattiq bog‘lab qo‘yadi. Kitob davomida Maryamning ichki o‘sishi, sabr, qo‘rquv, ishonch, umid va sinovlar bilan kurashi bosqichma-bosqich namoyon bo‘ladi. Ba’zi sahifalarda o‘quvchi uning dardiga sherik bo‘ladi, ba’zi joylarda esa insoniyat, tarbiya, ota-onalik mas’uliyati va bolalar ruhiyatiga beparvolik qanday oqibatlarga olib kelishi haqida chuqur o‘ylab qoladi. Asarda faqat bir qizning hayoti emas, balki jamiyatdagi ko‘plab og‘riqli haqiqatlar ham ko‘rsatiladi: mehr yetishmovchiligi; bolalar ruhiyatiga e’tiborsizlik; adolatsizlik; zo‘ravonlik va befarqlikning izlari; qiz bolaning orzu va qadriyatlari; qalbni davolovchi mehr va tushunish kuchi. Alishan Kapaklikaya o‘ziga xos uslubda o‘quvchiga savollar beradi: farzandni tarbiyalash nima? mehr bilan ulg‘aygan bola bilan mehrsiz ulg‘aygan bolaning farqi nimada? birgina so‘z, birgina munosabat yoki birgina e’tibor butun taqdirni o‘zgartirishi mumkinmi? Asarning eng kuchli tomoni shundaki, u faqat o‘qib chiqiladigan kitob emas — u his qilinadigan kitob. Har bir bob o‘quvchini biroz larzaga soladi, ba’zi sahifalari ko‘zga yosh keltiradi, ba’zi jumlalari esa uzoq vaqt yodda qoladi. Maryam obrazi orqali muallif bolalikning nozik qalbini, og‘riq ichida ham so‘nmaydigan umidni va mehrning shifobaxsh kuchini juda ta’sirli ko‘rsatadi. “Men – Maryam” quyidagi o‘quvchilar uchun ayniqsa tavsiya etiladi: mazmunli va ta’sirchan badiiy asar sevuvchilar; ruhiy-psixologik yo‘nalishdagi kitoblarni yoqtiruvchilar; ota-onalar va bo‘lajak ota-onalar; tarbiya va insoniy qadriyatlar haqida chuqur o‘ylaydigan kitobxonlar; sovg‘a uchun ma’noli kitob izlayotganlar. Bu kitobni o‘qib bo‘lgach, o‘quvchi faqat bir hikoyani tugatmaydi — u ichida ko‘plab savollar, xulosalar va hissiyotlar bilan qoladi. Aynan shu sabab “Men – Maryam” oddiy roman emas, balki qalbga tegadigan, tarbiyaviy ahamiyatga ega, uzoq esda qoladigan asardir.