Kitob Qo'rqma, Javlon Jovliyev

“Qo‘rqma” — yozuvchi va publitsist Javlon Jovliyev qalamiga mansub bo‘lib, bu asar zamonaviy o‘zbek adabiyotining eng hayotiy, eng ochiq, eng jasoratli kitoblaridan biri sifatida o‘quvchini ilk sahifasidan boshlab ohangraboday o‘ziga tortadi. Bu oddiy kitob emas — bu asablaringizni junbushga keltiradigan, yuragingizni silkitadigan, boshqacha fikrlashga majbur qiladigan, ko‘nglingizda uzoq vaqt muqim qoladigan ruhiy hujjatdir. “Qo‘rqma” — bu og‘riq bilan yozilgan, lekin umid bilan tamomlanadigan kitob. Asar hayotning o‘zi haqida. Unda bosh qahramon yo‘q — har bir bobda, har bir sahifada siz o‘zingizni ko‘rasiz, yurtingizni, tanish insonlarni, ko‘chada uchraydigan begona odamni, dardini ichiga yutib yashayotgan xalqni ko‘rasiz. Jovliyev odamlar orasidagi eng muhim, eng og‘ir savollarni ochiq qo‘yadi: nega jamiyat jim? Nega yolg‘on yaxshilikdek qabul qilinadi? Qachonki bir kishi haqiqatni aytsa, nega undan yuz o‘giramiz? Va eng muhim savol: nega biz qo‘rqamiz? Kitob har xil mavzularni qamrab oladi — adolat, yolg‘on, qo‘rquv, jasorat, mehr, bolalik, oila, jamiyat, ichki bo‘shliq. Lekin bu mavzular quruq gaplar bilan emas, chin yurakdan chiqqan og‘riqli satrlar, hayotning o‘zi bo‘lib bo‘yalgan obrazlar va hikoyalar orqali yetkaziladi. Ba’zan siz bu satrlarni o‘qib kulasiz, ba’zan jim qolib chuqur o‘yga to‘lasiz, ba’zida esa o‘zingizni tutolmay yig‘lab yuborasiz. Chunki u yerda siz ham borligingizni sezasiz. Javlon Jovliyevning uslubi juda sodda, lekin teran. U murakkab fikrlarni ham oddiy so‘zlar bilan aytadi, lekin bu soddalik aldov emas — bu soddalikning tagida o‘tkir pichoq yotibdi. Har bir jumla yurakka uradi, har bir ibora ongni titratadi. Kitobda badiiylik va publitsistika o‘zaro aralashib, zamonaviy o‘zbek jamiyatining ko‘zgusiga aylanadi. Bu ko‘zgu esa bizga yoqmaydi. Chunki u bizni asl holatimizda ko‘rsatadi: ba’zida qo‘rqoq, ba’zida befarq, ba’zida esa o‘zini himoya qilolmaydigan, lekin baribir umid bilan yashaydigan insonlar sifatida. “Qo‘rqma” — bu hayotiy manifest. Unda muallif o‘quvchiga buyruq bermaydi, nasihat qilmaydi, hatto o‘rgatmaydi ham. U faqat aytadi: men ko‘rdim, men his qildim, men yashadim. Agar sen ham shunday his qilgan bo‘lsang — demak, biz yolg‘iz emasmiz. Bu kitob og‘riqni yashirmaydi, balki uni tan oladi. Yolg‘onlarga qarshi haqiqat bilan, jimlikka qarshi so‘z bilan, befarqlikka qarshi yurak bilan chiqadi. Va eng muhimi — qo‘rquvga qarshi insoniy jasorat bilan kurashadi. Kitobning har bir bo‘limi sizni ichkariga tortadi. U yerda na boylik, na shon-shuhrat bor — u yerda hayot bor. Bu hayot tanish, o‘zbekona, ammo unutganimiz, e’tibor bermay qo‘yganimiz. Qishloqning chekkasida yolg‘iz o‘tirgan onaxon, ko‘zlarida gap yashagan ota, sirti qattiq, ichida yumshoq bolalar, yolg‘izlikdan o‘zini topayotgan qizlar, jamiyatda o‘zini yo‘qotgan yigitlar — bularning barchasi bu kitobda. “Qo‘rqma” — bu insonni inson qiladigan narsani, ya’ni yurakdagi tovushni eslatadigan kitob. Unda ko‘rinmaydigan dardlar, gapirilmagan so‘zlar, qochirilgan nigohlar bor. Bu kitobni o‘qigan odam birdan jim qoladi. U ichidan savollar osha boshlaydi. Bu kitob o‘quvchini o‘zgartiradi — uni yanada hushyor, hushyor bo‘lgach esa, jasur qiladi. Chunki aslida qo‘rquv — bu bo‘ysunishdir. Haqiqat esa – faqat jasur qalblarga yor bo‘ladi. Shu sababli “Qo‘rqma” — bu o‘zini topish, jamiyatni tushunish, haqiqatga qarash va eng muhimi — endi jim bo‘lmaslik haqida yozilgan asardir. Bu kitobni o‘qigan inson o‘zining ichki ovoziga quloq tutishni boshlaydi. Va ehtimol, ilk bor “men ham qo‘rqmayman” deb aytishga jur’at topadi. Kitobni yopgach siz bir vaqtlar o‘zingizga ruxsat bermagan so‘zlarni aytasiz. Qo‘rquv joyini so‘z, jasorat va yurak egallaydi. Shunday asar har bir o‘quvchining hayotida kamida bir marta bo‘lishi kerak. “Qo‘rqma” ana shunday asar.