Ityurak — Mixail Bulgakov

«Ityurak» — Mixail Bulgakovning mashhur satirik qissalaridan biri bo‘lib, unda fantastik voqealar orqali inson tabiati, jamiyat, ilm-fan va insonni sun’iy ravishda o‘zgartirishning oqibatlari haqida fikr yuritiladi. Asar 1925-yilda yozilgan bo‘lsa-da, undagi keskin ijtimoiy va siyosiy mazmun sabab uzoq vaqt nashr etilmagan. Muqovada asar uch oyda yozilgani, biroq nashr etilishini 62 yil kutgani qayd etilgan.

Asarning bosh qahramonlaridan biri — professor Preobrajenskiy. U ilmiy tajriba o‘tkazib, Sharik ismli itga inson a’zolari va gipofizini ko‘chiradi. Natijada Sharik asta-sekin odamga o‘xshash mavjudotga aylanadi va unga Sharikov nomi beriladi. Biroq uning tashqi qiyofasi o‘zgargani bilan insoniy madaniyat, tarbiya va axloq avtomatik ravishda paydo bo‘lmaydi.

Sharikov obrazi orqali muallif jaholat, qo‘pollik, mas’uliyatsizlik, xudbinlik va madaniyatsizlik kabi illatlarni ochib beradi. Professor Preobrajenskiy va uning yordamchisi Bormental esa bu tajribaning kutilmagan oqibatlariga duch kelishadi.

Qissada ilm-fanning imkoniyatlari bilan birga uning mas’uliyati ham ko‘rsatiladi. Inson tabiatiga aralashish, uni sun’iy ravishda o‘zgartirish yoki tarbiya va ma’naviy asoslarni chetlab o‘tish qanday muammolarga olib kelishi mumkinligi fantastik va kulgili vaziyatlar orqali tasvirlanadi.

«Ityurak» o‘zining satirasi, kinoyasi va fantastik syujeti bilan birga insonning asl mohiyati, tarbiya, ma’naviyat, jamiyat va ilm-fanning chegaralari haqida o‘ylashga undaydigan asardir.