"Inson nima uchun yashaydi" — Lev Tolstoyning eng mashhur falsafiy hikoyalaridan biri bo‘lib, unda inson hayotining mazmuni, mehr-oqibat, imon, rahm-shafqat va ezgulikning qudrati haqida chuqur mushohada yuritiladi. Asar voqealari kambag‘al etikdo‘z Simonning yo‘lda sovuqdan holdan toygan notanish kishini uyiga olib kelishi bilan boshlanadi. Keyinchalik bu sirli inson aslida Yer yuziga yuborilgan farishta Mixail ekani ma'lum bo‘ladi.
Hikoya davomida Mixail insoniyat haqida uch muhim haqiqatni anglaydi: inson qalbida yashaydigan eng buyuk kuch — sevgi ekanligi, odam o‘z kelajagini to‘liq bila olmasligi va inson faqat moddiy ne'matlar bilan emas, balki mehr, rahm-shafqat hamda Yaratganning marhamati bilan yashashi. Tolstoy ushbu g‘oyalarni sodda, ammo ta'sirchan voqealar orqali kitobxonga yetkazadi.
Asar mehribonlik, saxovat, kechirimlilik va insoniylik fazilatlarini ulug‘laydi. Muallif haqiqiy baxt boylik yoki martabada emas, balki boshqalarga yaxshilik qilish, muhabbat ulashish va pok qalb bilan yashashda ekanini yuksak badiiy mahorat bilan ko‘rsatadi. Chuqur falsafiy mazmuni va hayotiy saboqlari tufayli "Inson nima uchun yashaydi" bugungi kunda ham barcha yoshdagi kitobxonlar uchun dolzarbligini yo‘qotmagan, qalbni ezgulikka chorlovchi nodir asarlardan biridir.

