“Ijtimoiy shartnoma” — xalq irodasi va haqiqiy erkinlik mohiyatini yoritgan asar

“Ijtimoiy shartnoma” — fransuz ma’rifatparvari Jan-Jak Russo tomonidan yozilgan, insoniyat tarixidagi eng muhim siyosiy-falsafiy asarlardan biridir. Unda davlat hokimiyatining manbai, xalq irodasining kuchi va erkinlik mohiyati chuqur tahlil qilinadi.

Russo fikricha, inson tabiatan erkindir, biroq jamiyatda u ko‘pincha zanjirlangan holga tushadi. Shu sababli u “ijtimoiy shartnoma” g‘oyasini ilgari suradi — ya’ni xalq va hokimiyat o‘rtasidagi adolatli kelishuv asosida boshqaruv tizimi yaratilishi kerak.

Asarda erkinlik, tenglik, adolat, fuqarolik burchi va xalq hokimiyati tushunchalari falsafiy, ammo o‘ta hayotiy tarzda bayon qilingan. “Ijtimoiy shartnoma” bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan — u demokratiya, inson huquqlari va fuqarolik jamiyati haqida o‘ylashga undaydi.

Bu kitob siyosatni tushunishni emas, uni his qilishni o‘rgatadi. U o‘quvchini faqat o‘tmishni emas, balki bugungi erkinlikning qiymatini ham qayta ko‘rib chiqishga majbur qiladi.