Hojimurod, Lev Tolstoy

«Hojimurod» — Lev Tolstoyning mashhur qissalaridan biri bo‘lib, unda Kavkaz urushi davrida yashagan Hojimurodning murakkab va fojeali taqdiri tasvirlanadi. Asarning markazida o‘z erkinligi, qadr-qimmati va yaqinlarini asrab qolish uchun kurashayotgan kuchli xarakterli inson obrazi turadi. Tolstoy qahramonni faqat jasur jangchi sifatida emas, balki murakkab vaziyatlarda og‘ir tanlovlar qilishga majbur bo‘lgan inson sifatida tasvirlaydi.

Voqealar Kavkaz urushi fonida kechadi. Hojimurod o‘z oilasini qutqarish imkoniyatini izlaydi va shu sababli turli kuchlar o‘rtasidagi murakkab munosabatlar ichida qoladi. Asarda urush voqealari bilan birga insonning ichki kechinmalari, hokimiyat, erkinlik, sadoqat va insoniy qadr-qimmat kabi mavzular ham yoritiladi.

Asarning eng muhim jihatlaridan biri — Hojimurod xarakterining chuqur ochib berilishidir. U jasur, chidamli, qat’iyatli va oxirigacha kurashishga tayyor inson sifatida tasvirlanadi. Tolstoy uning hayotga intilishini tabiatdagi og‘ir sharoitga qaramay yashab qolgan o‘simlik obrazi bilan bog‘laydi. Bu obraz qahramonning matonati va yashash uchun kurashining ramziga aylanadi.

Kitobda inson va hokimiyat, erkinlik, urush, sadoqat, qasos, tanlov va hayot uchun kurash kabi chuqur mavzular yoritilgan. Shu sababli asar nafaqat tarixiy voqealarga, balki inson xarakteri va hayotdagi murakkab tanlovlarga qiziqadigan kitobxonlar uchun ham mazmunli. Tolstoy bu qissa ustida 1896–1904-yillar davomida ishlagan.