Mixail Lermontovning “Zamonamiz qahramoni” romani XIX asr rus adabiyotining eng muhim psixologik asarlaridan biri hisoblanadi. Asarda muallif o‘z davrining murakkab ijtimoiy muhitini, inson xarakteridagi qarama-qarshiliklarni va jamiyat bilan shaxs o‘rtasidagi ziddiyatlarni chuqur tasvirlaydi. Asarning markaziy qahramoni — Grigoriy Aleksandrovich Pechorin obrazi orqali yozuvchi aqlli, kuchli irodali, ammo ichki jihatdan murakkab va yolg‘iz inson taqdirini ochib beradi.
Pechorin o‘z davrining ziyoli va fikrlovchi vakili bo‘lsa-da, hayotdan o‘z o‘rnini topa olmaydi. U ko‘p narsani tushunadi, odamlar xarakterini yaxshi biladi, lekin o‘z kuchi va qobiliyatini aniq maqsad yo‘lida ishlata olmaydi. Uning ichki kurashlari, shubhalari va hayotga bo‘lgan sovuqqon munosabati asarning asosiy mazmunini tashkil qiladi. Muallif qahramonning nafaqat tashqi harakatlarini, balki uning qalbidagi kechinmalarini ham batafsil tahlil qiladi.
Roman bir nechta hikoyalardan tashkil topgan bo‘lib, har bir qism Pechorin xarakterining yangi tomonlarini ochib beradi. Asarda muhabbat, do‘stlik, taqdir, inson erkinligi, xudbinlik va ma’naviy izlanish kabi muhim mavzular ko‘tariladi. Lermontov qahramonni faqat salbiy yoki ijobiy shaxs sifatida emas, balki murakkab inson sifatida tasvirlaydi. Pechorin o‘zining kamchiliklarini anglaydi, lekin ulardan xalos bo‘lish yo‘lini topishda qiynaladi.
“Zamonamiz qahramoni” nomi ham chuqur ma’noga ega. Muallif Pechorin orqali butun bir avlodning ruhiy holatini, o‘z davrida maqsadsiz qolgan, imkoniyatlari bor, ammo jamiyatda o‘z o‘rnini topa olmayotgan insonlar obrazini ko‘rsatadi. Asar kitobxonni inson xarakteri, hayot maqsadi va o‘z tanlovlari haqida chuqur o‘ylashga undaydi.
Lermontovning kuchli psixologik tahlili, badiiy tili va qahramon ruhiyatini ochib berish mahorati bu romanni jahon adabiyotining qadrlangan asarlaridan biriga aylantirgan. Kitob inson tabiatining murakkabligi, ichki ziddiyatlar va hayotdagi ma’naviy izlanishlar haqida fikr yuritishni istagan o‘quvchilar uchun juda qiziqarli asardir.

