Fyodor Dostoyevskiy Qiyofadosh

Fyodor Mixaylovich Dostoyevskiy (1821-1881) qalamiga mansub ushbu asar - "Qiyofadosh" gissasi rus adabiyotida psixologik tahlilga asoslangan ilk asarlardan biri bolib, inson ongidagi murakkabliklarni, "men" muammosini va ruhiyat mavzusini markazga qo'yadi. Asar Peterburgda yashovchi davlat xodimi - Yakov Petrovich Golyadkin hayoti orgali insonning ichki dunyosidagi iztirob, o'zligini yo'qotish, yolgizlik va jamiyatdagi

chetlatilganlik kabi muammolarni yoritadi. Vogealar rivojt haqiqat va xayolot chegarasida muvozanatlashgan, mahorat bilan yaratilgan obrazlarni va, Belinskiy ta'biri bilan aytganda,

"hayratlanarli ruhiy kechinmalar"ni aks ettiradi.

Asarda Golyadkinning hayoti tinch boshlanadi, ammo u kuni kelib ozining ikkinchi "men"i - unga jisman juda o'xshash, ammo tabiati, ijtimoiy salohiyati va fe'l-atvori bilan keskin farq qiladigan insonni uchratadi. Bu "qiyofadosh" qahramon hayotiga bostirib kiradi, uning ornini egallashga harakat giladi, shaxsiy, ijtimoiy va ruhiy barqarorligiga tahdid soladi.

Asar voqealari orqali Dostoyevskiy o'quchini Golyadkin-ning ongiga, uning ichki tortishuvlariga chorlaydi. Bu ikki qiyofa haqiqiy shaxslarmi yoki faqat qahramonning xayolotining mahsulimi - buni anglash qiyin. Bu qiyofadoshlik orgali muallif inson ruhiyatidagi ikki taraf - itoatkor va isyonkor, zaif va kuchli, kamtarlik va manmanlik— o'rtasidagi ziddiyatni fosh etadi.

Asarning bugungi kun uchun ahamiyati shundaki, unda nafaqat malum bir insonga xos ruhiy muammolar yoritilgan, balki inson va jamiyat munosabatlari, shaxsning o'z ornini topa almasligi va shu sababli ruhan yemirilishi falsafiy yondashuv bilan korsatilgan.