Franche fizalisi (Physalis franchetii, alkekengi)

Franshe fizalisi (Physalis franchetii) — landshaft dizayni va floristikada keng qo‘llaniladigan mashhur bezakbop ko‘p yillik o‘simlik. U yorqin to‘q sariq–qizil rangli “xitoy chiroqchalari”ga o‘xshash mevalari bilan qadrlanadi. Bu bezak mevalar yoz o‘rtalaridan kech kuzgacha o‘z jozibasini saqlab qoladi va kesma hamda quritilgan kompozitsiyalar uchun juda mos.

O‘simlik balandligi 60–90 sm bo‘lgan mustahkam, tik o‘suvchi buta hosil qiladi, ildiz tizimi yaxshi rivojlangan. Barglari yirik, tuxumsimon, to‘q yashil rangda. Gullashdan so‘ng mevalar hosil bo‘ladi, ular kengaygan kosachaga o‘ralgan bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan yorqin olovrang tusga kiradi va o‘ziga xos “chiroqcha” shaklini oladi.

Franshe fizalisi parvarishi oson, qish sovuqlariga chidamli va kasalliklarga nisbatan barqaror. Quyoshli yoki yengil soyalangan joylarni, o‘rtacha unumdor va yaxshi drenajlangan tuproqlarni afzal ko‘radi. Urug‘lar va ildiz bachkilari orqali ko‘paytiriladi. Gulzorlar, miksborderlar, chegara ekinlari uchun, shuningdek dekorativ guldastalar va interyer bezagi uchun keng qo‘llaniladi.

Franshe fizalisini urug‘dan yetishtirish bo‘yicha yo‘riqnoma 

1. Ko‘chat uchun ekish

• Ekish muddati: mart – aprel boshida.
• Urug‘lar 0,5–1 sm chuqurlikka ekiladi.
• Tuproq yengil, bo‘sh, unumdor va yaxshi drenajlangan bo‘lishi kerak.
• Unib chiqish uchun harorat: 18–22 °C.
• Nihollar 10–14 kun ichida paydo bo‘ladi.

2. Ko‘chat parvarishi

• Yorug‘, tarqoq yoritish ta’minlanadi.
• Sug‘orish mo‘‘tadil, suv to‘planib qolishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
• 2–3 ta haqiqiy barg chiqqanda ko‘chirib o‘tkaziladi (pikirovka).
• Ochiq yerga ekishdan 7–10 kun oldin ko‘chatlar chiniqtiriladi.

3. Ochiq yerga ko‘chirish

• Bahorgi sovuqlar tugagach ekiladi.
• O‘simliklar orasidagi masofa: 40–60 sm.
• Joy quyoshli yoki yengil soyalangan bo‘lishi mumkin.
• Tuproq bo‘sh va o‘rtacha unumdor bo‘lishi lozim.

4. O‘simlik parvarishi

• Muntazam, ammo mo‘‘tadil sug‘orish.
• Tuproqni yumshatish va begona o‘tlarni olib tashlash.
• Mavsum davomida 1–2 marta o‘g‘itlash (murakkab o‘g‘itlar).
• Ildizlarning haddan tashqari yoyilib ketmasligi uchun cheklovchi bordyurlar o‘rnatish tavsiya etiladi.

5. Gullash va bezakliligi

• Yozda gullaydi, bezakli “chiroqchalar” iyul–avgust oylarida hosil bo‘ladi.
• Mevalar kuzgacha yorqin rangini saqlaydi, kesma va quritish uchun mos.