Farmakologiya

Batafsil tasnif

“Farmakologiya” — D.A. Xarkevich tomonidan tayyorlangan, tibbiyot ta’limida keng qo‘llaniladigan fundamental darsliklardan biri bo‘lib, unda dori vositalarining inson organizmiga ta’siri, ularning ta’sir mexanizmlari, qo‘llash xususiyatlari va klinik ahamiyati tizimli ravishda yoritilgan. Mazkur nashr kitobning 13-nashri bo‘lib, tibbiyot oliy ta’lim muassasalari talabalari uchun mo‘ljallangan.

Darslikda farmakologiyaning asosiy bo‘limlari izchil bayon etilib, avvalo umumiy farmakologiya masalalariga e’tibor qaratiladi. Dori moddalarining organizmga kirishi, so‘rilishi, to‘qimalarga taqsimlanishi, metabolizmga uchrashi va organizmdan chiqarilishi kabi jarayonlar tushuntiriladi. Bu jarayonlar farmakokinetika tushunchasi doirasida o‘rganiladi.

Shuningdek, dori vositalarining hujayra, to‘qima va organlarga qanday ta’sir ko‘rsatishi, retseptorlar bilan o‘zaro ta’siri, ta’sir kuchi va davomiyligi farmakodinamika nuqtai nazaridan bayon qilinadi. Dori dozalari, terapevtik diapazon, kumulyatsiya, tolerantlik, qaramlik va preparatlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir kabi muhim tushunchalar ham ko‘rib chiqiladi.

Kitobning katta qismi xususiy farmakologiyaga bag‘ishlangan. Unda turli organ va tizimlarga ta’sir qiluvchi dori vositalari farmakologik guruhlarga ajratilib o‘rganiladi. Preparatlarning ta’sir mexanizmi, asosiy farmakologik xususiyatlari, klinik qo‘llash sohalari va mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlari tushuntiriladi.

Darslikda markaziy va periferik asab tizimiga ta’sir qiluvchi preparatlar alohida o‘rin egallaydi. Og‘riq qoldiruvchi vositalar, anesteziklar, sedativ va uyqu dorilari, psixotrop preparatlar hamda vegetativ asab tizimiga ta’sir etuvchi vositalar haqida ma’lumot beriladi.

Shuningdek, yurak-qon tomir tizimiga ta’sir qiluvchi dori vositalari batafsil ko‘rib chiqiladi. Arterial bosimni nazorat qiluvchi preparatlar, yurak faoliyatiga ta’sir etuvchi vositalar, antiaritmik preparatlar, diuretiklar va qon aylanishiga ta’sir qiluvchi boshqa dorilar tasniflanadi.

Darslikda nafas olish, ovqat hazm qilish, endokrin va boshqa tizimlarga ta’sir qiluvchi preparatlar ham yoritiladi. Gormonal preparatlar, vitaminlar, yallig‘lanishga qarshi vositalar va metabolik jarayonlarga ta’sir qiluvchi dori guruhlari haqida asosiy bilimlar beriladi.

Muhim bo‘limlardan biri antimikrob va infeksiyaga qarshi vositalarga bag‘ishlangan. Antibiotiklar, sintetik antibakterial preparatlar, viruslarga, zamburug‘larga va parazitlarga qarshi dori vositalarining asosiy guruhlari, ularning ta’sir tamoyillari va qo‘llash xususiyatlari ko‘rib chiqiladi.

Kitobda dori vositalarining nojo‘ya ta’sirlari, toksik ta’siri, allergik reaksiyalar, dozani oshirib yuborish holatlari va dori vositalari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlarga ham alohida e’tibor qaratilgan. Bu ma’lumotlar preparatlarni xavfsiz va oqilona qo‘llashni tushunishda muhim ahamiyatga ega.

Darslik nafaqat dori vositalarining nomlarini o‘rganish, balki ularning ta’sir mexanizmini tushunish va klinik vaziyatlarda to‘g‘ri tanlash tamoyillarini shakllantirishga yordam beradi. Shu sababli u terapiya, jarrohlik, pediatriya, nevrologiya, anesteziologiya va boshqa klinik fanlarni o‘rganish uchun ham muhim nazariy asos hisoblanadi.

“Farmakologiya” tibbiyot oliygohlari talabalari, klinik ordinatorlar, yosh shifokorlar hamda farmakologiya bo‘yicha bilimlarini takrorlash va chuqurlashtirishni istagan tibbiyot mutaxassislari uchun foydali o‘quv manbaidir. Darslik dori vositalarini oqilona, samarali va xavfsiz qo‘llash bo‘yicha mustahkam bilim bazasini shakllantirishga xizmat qiladi.