Evrilish. Frants Kafka

“Evrilish” — nemis tilida ijod qilgan yozuvchi Frans Kafkaning eng mashhur falsafiy-psixologik qissalaridan biridir. Asarda insonning yolg‘izligi, jamiyatdan begonalashuvi, oilaviy munosabatlar, inson qadri va foydaga asoslangan munosabatlarning fojiaviy oqibatlari chuqur badiiy tasvirlanadi.

Qissaning bosh qahramoni Gregor Zamza oddiy savdo xodimi bo‘lib, oilasini boqish uchun tinimsiz mehnat qiladi. Bir kuni u uyqudan uyg‘onib, o‘zining dahshatli hasharotga aylanib qolganini ko‘radi. Biroq asarning asosiy fojeasi Gregorning tashqi qiyofasidagi o‘zgarishda emas, balki uning yaqinlari va jamiyat tomonidan qanday qabul qilinishida namoyon bo‘ladi.

Gregor avval oilasi uchun zarur inson edi. U ishlagan, pul topgan va yaqinlarini ta’minlagan. Ammo u mehnat qilishga yaroqsiz bo‘lib qolganidan so‘ng, oilasining unga bo‘lgan munosabati asta-sekin o‘zgaradi. Mehr, achinish va tushunish o‘rnini qo‘rquv, sovuqlik, bezovtalik va rad etish egallaydi. Kafka shu orqali inson qadri ko‘pincha uning ichki dunyosi yoki shaxsiyati bilan emas, balki jamiyatga keltiradigan foydasi bilan o‘lchanishini ko‘rsatadi.

“Evrilish” hajman kichik bo‘lsa-da, mazmunan nihoyatda teran asardir. Undagi g‘ayritabiiy voqea orqali muallif real hayotdagi eng og‘riqli muammolarni ochib beradi: yolg‘izlik, tushunilmaslik, oiladagi begonalashuv, insonning ruhiy ezilishi va shaxs sifatida qadrsizlanishi. Asar o‘quvchini insoniylik, mehr, mas’uliyat va inson qadr-qimmati haqida chuqur o‘ylashga undaydi.