Ushbu roman orqali mashhur adib Erix Mariya Remark urush dahshatini front sahnalarida emas, balki uning ortida qolgan insoniy fojiada — vatansizlik, begonalik va yo‘qotilgan hayotlar orqali tasvirlaydi. Birinchi jahon urushidan keyingi Yevropada inson qadri hujjatlar darajasiga tushib qolgan, chegaralar esa inson taqdirini belgilovchi sovuq devorga aylangan edi.
Asarda Ludvig Kern, Rut Holland, Yozef Shtayner kabi qahramonlar orqali muallif inson sha’ni va erkinligining naqadar mo‘rt ekanini ochib beradi. Ular tirik — ammo huquqsiz, mavjud — ammo go‘yo yo‘qdek.
Kern va Rut o‘rtasidagi muhabbat esa ushbu zulmat ichida yagona yorug‘lik bo‘lib, hatto eng og‘ir damlarda ham inson qalbida mehr va umid so‘nmasligini eslatadi.
Ushbu roman bugungi kun uchun ham dolzarb: muhojirlik, urush va inson huquqlari mavzusi hanuz insoniyatni o‘ylantirib kelmoqda.
O‘qing — va his qiling…

