Dahshat, Abdulla Qahhor

«Dahshat» — Abdulla Qahhor

«Dahshat» — taniqli o‘zbek yozuvchisi Abdulla Qahhorning inson erkinligi, qo‘rquv, jaholat va eski urf-odatlar hukmron bo‘lgan jamiyatda ayolning og‘ir ahvoli kabi mavzularni yorituvchi hikoyasi. Muallif adolatsiz tartiblar va chuqur ildiz otgan xurofotlar insonlar taqdiriga qanday ta’sir ko‘rsatishini, ularni o‘z hayotini mustaqil boshqarish imkoniyatidan qanday mahrum etishini ko‘rsatadi. Asardagi keskin voqealar ortida chuqur ijtimoiy ma’no mujassam: insonning qadr-qimmati va erkinlik huquqi uchun kurashi.

Hikoyaning bosh qahramoni — Unsun ismli yosh ayol. Uning hayoti qat’iy urf-odatlar va ayollarga nisbatan tengsiz munosabat hukm suradigan muhitda kechadi. U mustaqilligini cheklaydigan va o‘z yo‘lini erkin tanlash imkoniyatidan mahrum etadigan sharoitlarga chidashga majbur bo‘ladi. Biroq qahramon qalbida og‘ir vaziyatdan qutulish va boshqa hayot kechirish huquqiga ega bo‘lish istagi yashaydi.

Voqealar rivoji Unsun ulkan jasorat talab qiladigan, qo‘rqinchli vaziyatga duch keladigan xavfli sinov atrofida kechadi. Ana shu sharoitda uning qat’iyati, ichki qarshiligi va o‘z taqdirini o‘zgartirish istagi namoyon bo‘ladi. Muallif voqealar keskinligini asta-sekin kuchaytirib, qo‘rquv insonga qanday ta’sir qilishini hamda nafaqat tashqi xavfga, balki atrofdagilar odatiy va o‘zgarmas deb hisoblaydigan ijtimoiy tartiblarga qarshi turish qanchalik qiyinligini ko‘rsatadi.

Abdulla Qahhor qahramon taqdiri orqali jaholat, shafqatsizlik va huquqsizlikning fojiali oqibatlarini ochib beradi. Hikoya o‘quvchini ayolning jamiyatdagi o‘rni, inson erkinligining qadri va shaxsning adolatsizlikka qarshi tura olish qobiliyati haqida chuqur o‘ylashga undaydi. «Dahshat» nafaqat keskin syujeti, balki chuqur psixologik mazmuni bilan ham e’tiborni tortadi, o‘quvchini eskirgan urf-odatlarni tanqidiy baholashga va inson qadr-qimmatini qadrlashga chorlaydi.