Bolalik, Maksim Gorkiy

Maksim Gorkiyning «Bolalik» asari rus adabiyotining mashhur avtobiografik asarlaridan biri bo‘lib, unda yozuvchining bolalik yillari, oilaviy hayoti va murakkab hayotiy tajribalari tasvirlanadi. Asar bosh qahramon Alyosha Peshkovning bolalik xotiralari asosida qurilgan. Otasidan ayrilganidan so‘ng uning hayoti keskin o‘zgaradi va u onasi bilan birga bobosi hamda buvisining uyiga ko‘chib boradi. Shu yerdan boshlab bolaning hayoti quvonchli damlar bilan bir qatorda og‘ir sinovlar, oilaviy nizolar va insoniy munosabatlarning murakkab tomonlari bilan to‘la bo‘ladi.

Alyosha yashaydigan xonadonda mehr va shafqat bilan birga janjal, qo‘pollik va shafqatsizlik ham hukm suradi. Bobosi qattiqqo‘l, talabchan va ba’zan zolim bo‘lsa, buvisi mehribonligi, samimiyligi va hayotiy hikoyalari bilan bolaning qalbiga iliqlik olib kiradi. Aynan buvisining mehr-muhabbati Alyoshaning og‘ir sharoitlarda ham insonlarga bo‘lgan ishonchini saqlab qolishiga yordam beradi. Oiladagi boshqa kishilar, jumladan, qarindoshlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar va manfaatlar to‘qnashuvi esa bolaning hayotga bo‘lgan qarashlarini shakllantiradi.

Asarda Alyoshaning boshidan kechirgan voqealari orqali qashshoqlik, zo‘ravonlik, oilaviy nizolar va jamiyatdagi adolatsizliklar ko‘rsatiladi. Bola kattalarning xatti-harakatlarini kuzatar ekan, insonlarning turlicha fe’l-atvori, yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi farq hamda mehrning haqiqiy qiymatini anglay boshlaydi. U og‘ir voqealarga guvoh bo‘lsa-da, atrofidagi mehribon insonlar, ayniqsa, buvisining ta’siri tufayli qalbidagi ezgulik va umidni yo‘qotmaydi.

«Bolalik» insonning shakllanishida oila, tarbiya, mehr va hayotiy tajribaning o‘rni haqida chuqur o‘ylashga undaydi. Maksim Gorkiy o‘z xotiralari orqali bolalik har doim ham beg‘ubor va quvonchli bo‘lmasligini, ba’zan aynan qiyinchiliklar insonning dunyoqarashi va xarakterini shakllantirishini ko‘rsatadi. Asar hayotiyligi, ta’sirchan qahramonlari va inson ruhiyatini ochib berishi bilan kitobxonni o‘ziga jalb etadi.