• Muqova turi: qattiq muqovali
• Nashr etilgan yili: 2021
• Sahifalar soni: 40
• ISBN: 9785995135524
• Nashriyot: Strekoza
Oppog‘oy ("Schneewittchen") — nemis folklorshunoslari va tilshunoslari Yakob Grimm (1785–1863) hamda Vilgelm Grimmning (1786–1859) eng mashhur ertaklaridan biri. U birinchi marta 1812-yilda "Bolalar va uy ertaklari" to‘plamida chop etilgan va keyinchalik 1854-yilda to‘ldirilgan. Ertak syujetlarini tasniflashning xalqaro tizimida (Arne-Tompson) "Oppog‘oy" 709-raqamga ega.
Syujet
Qish kunida ona qirolicha qora yog‘ochdan yasalgan romli deraza yonida o‘tirib, tikuvchilik qiladi va tasodifan barmog‘ini sanchib oladi. Uch tomchi qon oppoq qorga tomadi va qirolicha tilak bildirdi: "Oh, qaniydi, men qor kabi oq, qon kabi qizil va qora daraxt kabi qora bola tug‘sam." Tez orada u oppoq qiz tug‘adi, lekin qirolicha tug‘ruqdan so‘ng darhol vafot etadi.
Oradan bir yil o‘tgach, qirol chiroyli, ammo mag‘rur va shafqatsiz boshqa ayolga uylanadi. Yangi qirolichaning sehrli ko‘zgusi bor, u har kuni unga savol beradi: "Ko‘zgu, devordagi ko‘zgu, bu mamlakatda eng go‘zal kim?" Ko‘zgucha har doim mendan go‘zalroq hech kim yo‘q, deb javob beradi.
Ammo Oppog‘oy o‘sib, chiroyliroq bo‘lib boryapti. Yetti yoshga to‘lganda ko‘zgu uni eng go‘zal deb e’lon qiladi. Qirolicha g‘azablanib, yegerga qizni o‘rmonga olib borishni, o‘ldirishni va uning o‘pkasi hamda jigarini dalil sifatida keltirishni buyuradi. O‘rmonda ovchi Oppog‘oyga achinib, uni qo‘yib yuboradi va qirolichaga yosh kiyikning o‘pkasi va jigarini olib keladi, u ularni yeydi.
Oppog‘oy o‘rmonda tentirab yurib, yetti kishiga mo‘ljallangan kichkina kulbani topadi. U har bir likopchadagi ovqatni tatib ko‘radi va karavotlardan birida uxlab qoladi. Kechqurun xo‘jayinlar — yettita tog‘ gnomlari — konchilar qaytib kelishadi. Ular qizchaga uyda qolib, ro‘zg‘or tebratishga ruxsat berishadi va uni xavfdan ogohlantirishadi.
Oynadan oppoq qizning tirikligini bilgach, qirolicha uch marta turli kiyimlarda gnomlar uyiga keladi. Avvaliga u qizga ko‘ylak uchun chiroyli bog‘ich taklif qiladi va uni shunchalik qattiq tortadiki, Oppog‘oy hushidan ketadi — gnomlar uni qutqarishga ulgurishadi. Ikkinchi marta u zaharlangan taroqni sovg‘a qiladi — gnomlar Oppog‘oyni yana hayotga qaytaradilar. Uchinchi marta qirolicha dehqon qiyofasiga kirib, zaharlangan olmani olib keladi va shubhalarni tarqatish uchun xavfsiz yarmini o‘zi yeydi. Oppog‘oy zaharlangan bo‘lakni tishlab oladi va jonsiz holda yiqiladi.
Bu safar gnomlar uni tiriltira olmaydilar. Ular qizning jasadini oltin yozuvli billur tobutga solib, tog‘ tepasiga qo‘yadilar. Biroz vaqt o‘tgach, qirolicha o‘tib ketadi, Oppog‘oyni sevib qoladi va gnomlarni unga tobutni berishga ko‘ndiradi. Xizmatkorlar tobutni ko‘tarib kelishayotganda, ulardan biri qoqilib ketadi, zaharlangan olma bo‘g‘zidan otilib chiqadi va qiz uyg‘onib ketadi. Qirolicha va Oppog‘oy to‘y qilishyapti.
To‘yga taklif qilingan yovuz o‘gay onani jazolash uchun qizigan temir boshmoqlarda u o‘lib qolguncha raqsga tushishga majbur qilishadi.
Asosiy motivlar va ramzlar
Ertakda uch rang: oq, qizil va qora ranglar kontrasti muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotchilar ularni hayot, o‘lim va begunohlik bilan bog‘laydilar. "Uch" raqami uch tomchi qon va o‘gay onaning o‘gay qizini o‘ldirishga bo‘lgan uch urinishida namoyon bo‘ladi. "Yetti" raqami (yetti gnom, yetti tog‘) aka-uka Grimmlarning ko‘plab ertaklarida uchraydi va haftaning yetti kunini yoki yettita samoviy jismni anglatishi mumkin. Zaharlangan olma Injildagi gunohga botish haqidagi hikoyaga ishora qiladi, sehrli ko‘zgu esa manmanlik va o‘zini aldashni anglatadi.
Mualliflik va o‘zgarishlar haqida muhim eslatma
1812-yilgi birinchi nashrda yovuz shaxs Belosvejkning o‘z onasi edi, ammo keyingi nashrlarda (1819-yildan boshlab) aka-uka Grimmlar tarixni yumshatish va onalikning muqaddasligi haqidagi tasavvurni saqlab qolish uchun uni o‘gay ona bilan almashtirdilar.
Yana bir ertak — "Oppog‘oy va Atirgul".
Shuni nazarda tutish kerakki, aka-uka Grimmlarning 1815-yilda chop etilgan "Oppog‘oy va Atirgul" ("Schneeweißchen und Rosenrot") nomli yana bir ertaklari bor. Bu butunlay boshqa asar. Unda ikki mehribon va mehnatsevar opa-singillar (Oppog‘oy va Atirgul) haqida hikoya qilinadi, ular beva onasi bilan o‘rmonda yashagan, hayvonlar bilan do‘stlashgan va sehrlangan shahzoda bo‘lib chiqqan ayiqqa boshpana bergan. Bu ertakda gnomlar, yovuz o‘gay ona va zaharlangan olma yo‘q.

