“Ayyuhal Valad” (Ey farzand) — Imom Abu Homid al-G‘azzoliyning ilm, amal, axloq va ruhiy tarbiyaga bag‘ishlangan mashhur risolasidir. Asarning nomi “Ey farzand” yoki “Ey o‘g‘lim” ma’nosini anglatadi. Kitob ustozning shogirdiga murojaati shaklida yozilgan bo‘lib, unda insonning ilm olishdan ko‘zlagan maqsadi, o‘zini tarbiyalashi va oxirat hayotiga tayyorlanishi kabi masalalar yoritiladi.
Risolaning yozilishiga muallifning ilm olgan shogirdlaridan biri sabab bo‘lgan. U uzoq vaqt ilm tahsil qilib, ko‘plab bilimlarni o‘zlashtirganidan so‘ng, qaysi ilm unga oxiratda foyda berishi va hayotini qanday o‘tkazishi lozimligi haqida Imom al-G‘azzoliydan maslahat so‘raydi. Shogird avvalgi asarlarda bu savollarga javoblar mavjudligini bilsa-da, butun umri davomida o‘zi bilan olib yurib, ularga amal qilishi mumkin bo‘lgan ixcham nasihatlar to‘plamini istaydi. Imom al-G‘azzoliy ushbu risolani uning iltimosiga javoban yozadi.
Kitobning asosiy g‘oyasi — ilmni amal bilan birlashtirish. Muallif bilimning qadri faqat uni egallash bilan emas, balki unga muvofiq yashash, o‘z xulqini tuzatish va Allohning amrlariga rioya qilish orqali namoyon bo‘lishini tushuntiradi. Foydasiz bilimdan saqlanish, ilm olishda niyatni to‘g‘rilash va o‘rganilgan narsalarni hayotga tatbiq etish asarning muhim mavzularidandir.
Asarda ibodat va bandalikning mohiyati ham keng o‘rin egallaydi. Namoz, tungi ibodat, duo, istig‘for, tavba va gunohlardan saqlanish insonning ruhiy kamolotiga xizmat qiluvchi amallar sifatida bayon etiladi. Muallif tashqi amallar bilan bir qatorda qalbning holati, ixlos va Allohga chin dildan yuzlanishning ahamiyatini ham ta’kidlaydi.
Shuningdek, risolada tavoze, sabr, tavakkul, taqvo, nafsni tarbiyalash va insonlar bilan yaxshi munosabatda bo‘lish kabi axloqiy masalalar yoritiladi. Muallif ilm va ibodat insonning muomalasida, xulqida va kundalik hayotida aks etishi kerakligini uqtiradi. U insonni ortiqcha dunyoparastlik, riyo, maqtovga intilish va boshqalarga nisbatan yomon munosabatdan ogohlantiradi.
Imom al-G‘azzoliy nasihatlarini Qur’oni karim oyatlari, hadislar, hikmatli so‘zlar va ibratli misollar bilan mustahkamlaydi. Shu sababli asar quruq nazariy bayon emas, balki o‘quvchini o‘z niyati, amallari va xulqini tahlil qilishga undaydigan ma’naviy nasihatlar majmuasidir.
“Ayyuhal Valad”ning asosiy maqsadi — ilmni shunchaki ma’lumot to‘plash vositasi sifatida emas, balki insonni yaxshi amallarga, to‘g‘ri axloqqa va Alloh roziligini izlashga yetaklovchi vosita sifatida anglatishdir. Asar ilm talabasi bilan ustoz o‘rtasidagi nasihat shaklida yozilgan bo‘lsa-da, undagi tavsiyalar o‘z bilimini amalda qo‘llashni, qalbini poklashni va hayotini mazmunli o‘tkazishni istagan barcha o‘quvchilarga qaratilgan.

