Aldanganlar (Nafsning aldamchiligi)

Abu Homid G‘azzoliy

"Aldanganlar" — buyuk islom olimi, mutasavvuf va faylasuf Imom Abu Homid Muhammad ibn Muhammad al-G‘azzoliy (1058–1111) qalamiga mansub bo‘lgan, ma’naviy poklanish va o‘zini-o‘zi tahlil qilishga chorlovchi mashhur diniy kitobdir. Ushbu kitob G‘azzoliyning ulkan asari bo‘lmish "Ihyou ulumid-din" (Din ilmlarini jonlantirish) to‘plamining asosiy bo‘limlaridan biri bo‘lib, u turli toifadagi insonlarning o‘z amallariga bergan noto‘g‘ri baholari, o‘zini aldamoqchi bo‘lgan nafsiy hiylalari va haqiqiy dindorlikdan uzoqlashuvchi illatlarni keskin tanqid qiladi.

Kitoobda olimlar, so‘fiylar, obidlar, boylar va hattoki oddiy xalq qatlamlaridagi "aldanganlar" ning turlari batafsil yoritilgan. G‘azzoliy ularning tashqi ibodatlariga berilib, ichki niyat va qalb pokligini unutishlari qanday katta xato ekanligini isbotlaydi. Bu kitob nafaqat diniy kitoblar qatoriga kiradi, balki har bir inson uchun samimiyat va ixlosning muhimligini uqtiruvchi ma’naviy qo‘llanmadir.

"Aldanganlar" turkumidagi bu kitoblar diniy ta’limotlarni chuqur anglash uchun eng muhim kitoblar hisoblanadi. G‘azzoliyning boshqa asarlari qatori, bu diniy kitoblar ham islom falsafasi va axloqiga oid bebaho manbadir. Bu kitoblar diniy bilimlarni oshirishda ajralmas o‘rin tutadi va zamonaviy kitoblar diniy oqimlarida ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu dinniy kitob o‘quvchini nafsning qanday aldagani, o‘zini oqlashi va oxiratdagi zarardan qanday himoyalanish kerakligi haqida ogohlantiradi. Bu asar chinakam dinniy kitoblar izlovchilari uchun ma’naviy komillikka eltuvchi muhim kitobdir.